Επιμέλεια συνέντευξης: Ελπινίκη Νίνου
Σήμερα στο Παλκοσένικο έχουμε τη μεγάλη χαρά να φιλοξενούμε την ηθοποιό Κωνσταντίνα Ματουάλι Κουτουλάκη και να κουβεντιάζουμε μαζί της, με αφορμή την παράσταση «Η ανάστασις» του Λέοντος Τολστόι που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Βασίλη Τριανταφύλλου στο Θέατρο Nous – Creative Space.
Στην «Ανάσταση» του Λέοντος Τολστόι, η έννοια της λύτρωσης απογυμνώνεται από κάθε παρηγορητική διάσταση και μετατρέπεται σε μια επίπονη διαδικασία συνειδητοποίησης. Στη σκηνή του Θεάτρου Noūs, η Κατιούσα Μάσλοβα δεν λειτουργεί ως σύμβολο, αλλά ως σώμα — ένα σώμα πάνω στο οποίο εγγράφονται η κοινωνική αδικία, η ταξική βία και η σιωπηλή ενοχή ενός ολόκληρου συστήματος.
Η Κωνσταντίνα Ματουάλι Κουτουλάκη, στον κεντρικό ρόλο της Μάσλοβα, δε ζητά τη συμπάθεια του θεατή· τον φέρνει αντιμέτωπο με μια ύπαρξη που έχει ήδη καταδικαστεί πριν καν ακουστεί. Με αφορμή την παράσταση, μιλάμε για την έννοια της «ανάστασης» σήμερα, για τη σιωπή ως σκηνική πράξη, για τον Τολστόι ως τρομακτικά παρόντα συνομιλητή και για όσα μένουν όταν τα φώτα σβήσουν.
Η «Ανάσταση» του Τολστόι δεν μοιάζει να υπόσχεται λύτρωση, αλλά μια επίπονη διαδικασία συνειδητοποίησης. Για την Κατιούσα Μάσλοβα, τι σημαίνει τελικά να «ανασταίνεται» κανείς; Είναι πράξη; Είναι άρνηση; Είναι αντοχή μέσα σε έναν κόσμο που δεν συγχωρεί;
Η επίπονη διαδικασία συνειδητοποίησης που έρχεται και για τους δύο, Νεχλιούντοφ και Κατιούσα Μάσλοβα είναι μία διαδικασία λυτρωτική ένας Γολγοθάς που τείνει προς τον εαυτό, προς το φως. Για την Κατιούσα ο δρόμος προς την λύτρωση έχει γκρεμούς, αγκάθια και βρωμιά, πολύ βρωμιά ! Η ‘Ανάσταση’ είναι η Ιθάκη. Ο στόχος . Σαν άλλη Οδυσσέας φτάνει ολόκληρη και δυνατή στον εαυτό της. Μέσα από πόνο και κοινωνική απομόνωση.
Η ‘Ανάσταση’ ενέχει σιωπή. Συνήθως δεν κραυγάζει, δεν επιδεικνύεται. Απλώς συμβαίνει, όταν οι αρχές μας δεν υποτάσσονται στις διαθέσεις και στην σκοτεινή πλευρά των πραγμάτων. Όταν δεν υποτάσσονται στις κοινωνικές νόρμες. Όταν η ελευθερία του μυαλού και της ψυχής νικήσει το άδικο σύστημα της ένομμης τάξης. Η κοινωνία είναι σαν τα μικρά παιδιά. Δύσκολα συγχωρεί ή μάλλον δεν συγχωρεί και δη όταν είσαι γυναίκα.
Ενσαρκώνεις μια γυναίκα που έχει ήδη καταδικαστεί πριν καν μιλήσει. Πώς «μιλά» σκηνικά ένας άνθρωπος όταν γνωρίζει ότι κανείς δεν πρόκειται πραγματικά να τον ακούσει;
Ακριβώς. Όσο κι αν ως ρόλος, οφείλω να διατηρώ την ελπίδα πως θα είσακουστώ, όλοι καταλαβαίνουμε τη δυσμενή θέση που βρίσκεται η Κατιούσα. Ο λόγος της ‘πουτάνας’ απέναντι σε ένα δικαιϊκό σύστημα, σε μία κοινωνία που δεν δίνει και πολύ σημασία. Στον λόγο του αντιεισαγγελέα (Αλέξανδρος Δαβιλάς) ακούγεται ευθαρσώς η θέση της κοινωνίας απέναντι στην κατηγορούμενη. Άσημη, ξετσίπωτη, ένα κατακάθι της κοινωνίας. Δεν χρησιμοποιεί αυτές τις λέξεις, αλλά όταν λέει πως ‘θα μπορούσε να ζήσει μια ενάρετη ζωή, αλλά επέλεξε να υποτακθεί στις ορμές της’ εξού και έγινε ‘πουτάνα’. Σε αυτό το σημείο όλα μου τα γυναικεία κύτταρα εκτοξεύουν βέλη κατά του αντιεσεγγελέα. Απόγνωση. Το ζήτημα είναι ταξικό. Ποτέ δεν θα έχει την ίδια αντιμετώπιση μια κυρία με porsche και μία σεξεργάτρια που δουλεύει στο Μεταξουργείο. Αυτός που είναι ανυπεράσπιστος ή θα σιωπήσει ή θα παλέψει με όλες του τις δυνάμεις. Θα προσπαθήσει να ξεσκίσει το τέρας. Τόσο στη σκηνή όσο και στη ζωή, όταν δεν έχεις κάτι άλλο να χάσεις έχεις τεράστια δύναμη. Μία διαπεραστική κραυγή.
Στην παράσταση η ταξική βία πάνω στο σώμα της Μάσλοβα είναι ξεκάθαρη, σχεδόν ανελέητη. Πιστεύεις ότι σήμερα αυτή η βία έχει αλλάξει ουσία ή απλώς λεξιλόγιο και μορφή;
Η Κατιούσα Μάσλοβα είναι νόθα. Δεν είναι τυχαίο που το τονίζει ο Τολστόι στην απολογία της και το κράτησε και η διασκευάστρια μας Δάφνη Λιανάκη. Εξαρχής τα δεδομένα προσδίδουν ταξική θέση: νοθα, ψυχοκόρη, που πλέον δουλεύει σε οίκο ανοχής. Όλα είναι πολύ εύκολα για τη δικαιοσύνη, όταν πρόκειται για φτωχούς, κατατρεγμένους, μετανάστες, πρόσφυγες. Βρίσκουμε ένα εξιλαστήριο θύμα και του φορτώνουμε φόνους που άλλοι διέπραξαν. Αυτά συμβαίνουν και σήμερα. Δεν είναι τυχαία η φράση ’αν είχες λεφτά θα σου λεγα για πότε θα ήσουν έξω’ που λέει η Ασπασία Μηλιαράκη στον ρόλο της φυλακισμένης Καραμπλιόβα. Ούτε η αποφασιστικότητα του Νεχλιούντοφ – Σωτήρης Δούβρης, όταν την συναντά μετά από χρόνια στη φυλακή. Αντλεί από την δύναμη της τάξης του, το δικαίωμα να την θεωρεί κτήμα του, ιδιοκτησία του. Όντας άρχοντας το χάσμα μεταξύ τους είναι αγεφύρωτο. Για την ταξική βία μιλά και η Ελένη Ζουρελίδου ως νοσοκόμα Αγλαΐα, όταν αναρωτιέται, γιατί οι άνθρωποι να κάνουν κακό ο ένας στον άλλον. Το ίδιο αναρωτιέται και ο Λυκούργος Μπάδρας, ως Κριλτσόφ στην τρίτη πράξη. Και τέλος όπως λέει και ο σκηνοθέτης μας Βασίλης Τριανταφύλλου, η πορεία της Κατιούσας μέσα από την αδικία, είναι η πιο καθαρή καταγραφή της ταξικής βίας του έργου.
Ο Τολστόι γράφει για ένα σύστημα που μπορεί να είναι απολύτως «νόμιμο» και ταυτόχρονα βαθιά άδικο. Σου φαίνεται αυτό το έργο ένα ιστορικό σχόλιο ή κάτι τρομακτικά παρόν και οικείο;
Σε μία χώρα που βρίθει σκανδάλων, τι να πω περί νομιμότητας και αδικίας. Η διαστρέβλωση της πραγματικότητας έγινε η μόνιμη μάσκα της εξουσίας, το πρόσωπο του τέρατος πλέον δεν χρειάζεται φτιασιδώματα, κυκλοφορεί ελεύθερο και φιμώνει από ακτιβιστές ως και δημοσιογράφους. Λέει ο Αλέξανδρος Δαβιλάς ως βαρονος ‘ στο τέλος ησυχάζουν, παχαίνουν, γίνονται ήσυχοι, πολύ ήσυχοι’. Αυτό δεν συμβαίνει στην κοινωνία μας μετά τον covid ? Οι άνθρωποι στέκουν παγωμένοι στην αποβάθρα και κοιτούν τη βάρκα με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις ιδεολογίες , την πίστη, να φεύγει μακριά, εξού και ο δικαστής Θοδωρής Ηλιόπουλος μένει άπραγος με τη φράση ‘τι να κάνουμε τώρα’ όταν διαβάζει την άδικη καταδίκη της Μάσλοβα. Ποιά δικαιοσύνη απορρίπτει σε ένα πεντάχρονο με επιθετικό καρκίνο να μεταφερθεί στο νοσοκομείο επειδή κατάγεται από τη Γάζα?
Αν η Κατιούσα Μάσλοβα ζούσε σήμερα, πού πιστεύεις ότι θα τη συναντούσαμε; Σε ποιον χώρο, σε ποια είδηση, σε ποια κοινωνική αθέατη σιωπή;
Θα μπορούσε να είναι η έγκυος προσφύγισσα που πλακώθηκε από το λιμενικό, η καθαρίστρια που μπήκε φυλακή για πλαστό απολυτήριο λυκείου, τα παραδείγματα είναι αμέτρητα.
Μετά το πέρας των παραστάσεων, τι πιστεύεις ότι θα κρατήσεις από την Κατιούσα Μάσλοβα; Υπάρχει κάποιο στοιχείο της που θα ήθελες να πάρεις μαζί σου και εκτός σκηνής;
Στις πρόβες φτιάχνουμε τον καμβά, τα θεμέλια, τις διαθέσεις. Κατά την διάρκεια των παραστάσεων γεμίζει το πινέλο μας με χρώματα και μυρωδιές. Ανυπομονώ να ανακαλύψω, τι θα με συνοδεύσει μετά το πέρας των παραστάσεων από την Κατιούσα. Το σίγουρο είναι πως ήδη με γοητεύει η ηθική και η αξιοπρέπειά της
Επίλογος
Στις 14 φεβρουαρίου που ξεκινάμε, θα είχε γενέθλια ένας αγαπημένος φίλος, δάσκαλος και συνάδελφος, που έφυγε νωρίς, ο Αλέξανδρος Τσακίρης. Ξέρω πως αν ζούσε θα ερχόταν με μια σοκολάτα, ένα βιβλίο και μια μεγάλη αγκαλιά στην πρεμιέρα. Του αφιερώνω λοιπόν αυτήν τη βραδιά.