Κριτική Θεάτρου: Υπατία
«Η Υπατία κάτω από τον ίδιο ουρανό»
Γράφει η Ελπινίκη Νίνου
Υπάρχουν μορφές της ιστορίας που, όταν τις “συναντάς”, δεν αισθάνεσαι ότι γνωρίζεις έναν άνθρωπο του παρελθόντος.
Αισθάνεσαι ότι συναντάς έναν συνομιλητή του σήμερα.
Για έναν άνθρωπο της επιστήμης και όχι μόνο, η Υπατία της Αλεξάνδρειας είναι μια τέτοια μορφή. Όχι μόνο γιατί υπήρξε μαθηματικός, αστρονόμος και φιλόσοφος σε μια εποχή όπου η γνώση ήταν προνόμιο λίγων. Αλλά κυρίως γιατί ενσάρκωσε έναν τρόπο ύπαρξης: την αδιάκοπη αναζήτηση της αλήθειας, την πίστη στη δύναμη της σκέψης, την αξία της διδασκαλίας και του διαλόγου.
Και ίσως δεν θα μπορούσε να υπάρξει πιο ταιριαστός τόπος για να επιστρέψει η φωνή της από τον λόφο των Νυμφών, κάτω από τον ουρανό της Αθήνας, στον ιστορικό χώρο του Εθνικού Αστεροσκοπείου. Εκεί όπου το βλέμμα του ανθρώπου στρέφεται προς τα άστρα, μια γυναίκα που πριν από δεκαέξι αιώνες μελετούσε την κίνηση των ουρανίων σωμάτων ξαναβρήκε τη φωνή της.
Η «Υπατία: Ουρανογραφία Μνήμης» δεν είναι μια απλή βιογραφική παράσταση. Δεν ακολουθεί τους γνωστούς σταθμούς μιας ζωής, δεν επιχειρεί να παρουσιάσει μια χρονολογική αφήγηση. Αντίθετα, μας εισάγει στον κόσμο της σκέψης της Υπατίας. Στις αξίες της, στους προβληματισμούς της, στη σχέση της με τη γνώση, τους μαθητές της, τη φιλοσοφία, το σύμπαν.
Μέσα από το εξαιρετικό κείμενο της Μαριάννας Λαμπίρη, παρακολουθούμε όχι μόνο το πορτρέτο μιας σπουδαίας γυναίκας, αλλά και μια ολόκληρη εποχή της ανθρωπότητας: έναν κόσμο που βρίσκεται στη δύση του και έναν νέο κόσμο που αναδύεται, με τις συγκρούσεις, τις αγωνίες και τις αντιφάσεις του.
Η Υπατία δεν παρουσιάζεται ως ένα μακρινό σύμβολο. Παρουσιάζεται ως μια ζωντανή παρουσία. Μια γυναίκα που η στάση ζωής της εξακολουθεί να μοιάζει, αιώνες μετά, πρωτοποριακή.
Η ερμηνεία της Μαριάννας Λαμπίρη είναι το μεγάλο στήριγμα αυτής της εμπειρίας. Με εντυπωσιακή συνοχή και εσωτερική συγκρότηση, με ενέργεια αλλά χωρίς ποτέ να παρασύρεται από το πάθος της, φωτίζει την Υπατία χωρίς υπερβολές. Υπάρχει λάμψη, ενάργεια και δύναμη, αλλά απουσιάζουν ο μελοδραματισμός και οι θεατρινισμοί. Η ηθοποιός δεν προσπαθεί να μας πείσει για το μεγαλείο της μορφής που υποδύεται· αφήνει το ίδιο το πνεύμα της Υπατίας να μιλήσει.
Η σκηνοθεσία του Δημήτρη Κομνηνού ακολουθεί την ίδια φιλοσοφία: λιτή, στοχευμένη, ουσιαστική. Και ίσως αυτή η λιτότητα να είναι ο πιο κατάλληλος φόρος τιμής σε μια γυναίκα που αναζητούσε την ομορφιά μέσα στη σαφήνεια της σκέψης.
Κάτω από τον βράχο του λόφου των Νυμφών, με τον Παρθενώνα απέναντι φωτισμένο, η παράσταση αποκτά μια σχεδόν τελετουργική διάσταση. Δεν παρακολουθείς απλώς ένα θεατρικό έργο· συμμετέχεις σε μια συνομιλία ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη, ανάμεσα στον άνθρωπο και τον ουρανό.
Και ίσως το πιο όμορφο τέλος αυτής της εμπειρίας είναι ότι, μετά την παράσταση, το βλέμμα στρέφεται πραγματικά προς τα άστρα. Η αστρονομική παρατήρηση με το τηλεσκόπιο του Αστεροσκοπείου δεν είναι μια απλή προσθήκη στο πρόγραμμα. Είναι η φυσική συνέχεια μιας ιστορίας που ξεκίνησε πριν από αιώνες: της ανθρώπινης ανάγκης να κοιτάξει ψηλά και να καταλάβει.
Η παράσταση ολοκλήρωσε τον πρώτο κύκλο της στις 13 Ιουλίου, όμως θα επιστρέψει τον Σεπτέμβριο. Και αναμένω με ιδιαίτερη χαρά και την έκδοση του κειμένου σε βιβλίο, γιατί υπάρχουν έργα που δεν τελειώνουν όταν πέσει η αυλαία. Συνεχίζουν να υπάρχουν στη σκέψη μας και να γεννούν καινούργιες ιδέες.
Ίσως τελικά αυτή να είναι και η μεγαλύτερη κληρονομιά της Υπατίας. Όχι μόνο το γεγονός ότι υπήρξε μια σπουδαία γυναίκα σε έναν κόσμο όπου η γνώση δεν ήταν εύκολα προσβάσιμη σε εκείνη. Αλλά ότι υπήρξε ένας σπουδαίος άνθρωπος της σκέψης, μια επιστήμονας που αναζήτησε την αλήθεια με τα εργαλεία της λογικής, της παρατήρησης και του διαλόγου. Και ίσως εδώ βρίσκεται και η πιο ουσιαστική υπενθύμιση της ιστορίας της: η Υπατία δεν ήταν σημαντική επειδή ήταν μια πρωτοπόρα γυναίκα επιστήμονας. Ήταν σημαντική επειδή ήταν μια πρωτοπόρα επιστήμονας.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.