Κριτική Θεάτρου: Ο Πίνακας
Σκηνοθεσία: Μιχάλης Πανάδης
Θέατρο Ψυρρή
Γράφει η Ντίνα Καρρά
Πόσο αυθεντικό είναι το αυθεντικό, όταν το αντίγραφο μπορεί να κάνει την ίδια δουλειά, ίσως και καλύτερα;
Και πόσο κοστίζει τελικά η τέχνη όταν μπαίνει στο ίδιο ταμείο με την πολιτική, το χρήμα και τη δημόσια εικόνα;
Στον «Πίνακα», ο Ερνέστο Καμπαγιέρο στήνει μία απολαυστικά παράλογη παρτίδα γύρω από το εμβληματικό «Las Meninas» του Βελάσκεθ. Μία χώρα, στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, αποφασίζει να ξεπουλήσει τους πολιτιστικούς της θησαυρούς και κάπου εκεί ένα αντίγραφο αναλαμβάνει να σώσει την κατάσταση. Το σχέδιο μοιάζει τέλειο. Μέχρι που η τέχνη αποφασίζει να μην υπακούσει στο business plan.
Γιατί ο πίνακας δεν είναι απλώς ένας πίνακας. Είναι το πρόσχημα για να μιλήσει για την εξουσία που ξεπουλάει τα πάντα, για τους θεσμούς που βαφτίζουν την ανάγκη στρατηγική, για μία κοινωνία που συχνά μπερδεύει την αξία με την τιμή, για την εικόνα που κατασκευάζουμε, για την αλήθεια που μας βολεύει, για την αυθεντικότητα που τόσο εύκολα γίνεται hashtag. Κι αν το πρωτότυπο αντικαθίσταται τόσο εύκολα, μήπως τελικά αυτό που αγοράζουμε δεν είναι η τέχνη, αλλά η ιδέα που έχουμε γι’ αυτήν;
Άλλωστε, το «Las Meninas» κρύβει μέσα του έναν ολόκληρο μηχανισμό εξουσίας και ψευδαισθήσεων. Ο ζωγράφος, τοποθετώντας τον εαυτό του μέσα στο έργο, δεν είναι απλώς ένας δημιουργός που εκτελεί το έργο του, αλλά εκείνος που ελέγχει όσα βλέπουμε μέσα στο κάδρο. Την ίδια στιγμή, το βασιλικό ζεύγος αντανακλάται αμυδρά στον καθρέφτη, σαν μία εξουσία που δε χρειάζεται να βρίσκεται στο προσκήνιο για να ελέγχει ολόκληρη τη σκηνή. Ο βασιλιάς και η βασίλισσα μπορεί να μην είναι οι βασικοί πρωταγωνιστές, όμως εξακολουθούν να καθορίζουν τα πάντα. Κάπως έτσι λειτουργεί και η πολιτική εξουσία, η οποία δε χρειάζεται να είναι ορατή για να επιβάλλει τους κανόνες του παιχνιδιού.
Παράλληλα, πίσω από τη λαμπρότητα της βασιλικής αυλής διακρίνεται μία κοινωνία που προσπαθεί να διατηρήσει την εικόνα του μεγαλείου της, ενώ τα θεμέλιά της είναι σαθρά. Και σε αυτή την αντίφαση, βρίσκεται όλη η ουσία του έργου, στην επιμονή της κοινωνίας να προστατεύει την εικόνα της, ακόμη κι όταν δεν έχει πια τίποτα ουσιαστικό να προστατεύσει. Το πραγματικό διακύβευμα, ωστόσο, βρίσκεται πέρα από τον καμβά. Όταν η δημοφιλία αντικαθιστά την ουσία και η εικόνα αποκτά μεγαλύτερη αξία από το περιεχόμενο, το αντίγραφο δε χρειάζεται καν να κρυφτεί. Αρκεί να έχει καλό marketing.
Και κάπου εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η εποχή των influencers. Αν στο «Las Meninas» το βασιλικό ζεύγος κατοικεί στον καθρέφτη, ως εικόνα που καθορίζει την πραγματικότητα, χωρίς να καταλαμβάνει άμεσα το κέντρο της, σήμερα η δημόσια εικόνα μοιάζει να έχει αποκτήσει τη δική της εξουσία. Η Άνχελα μπορεί να ξεκινάει ως δημιουργός ενός αντιγράφου, αλλά στην πορεία εξελίσσεται αλλιώς. Και το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: Μπορείς να ξεφύγεις από το σύστημα όταν αποκτάς φωνή ή απλώς γίνεσαι γρανάζι του; Και όταν επιβραβεύεται η προβολή, αντί της ουσίας, πόσο ελεύθερη μπορεί να είναι η δημιουργία;
Σκηνοθετικά, ο Μιχάλης Πανάδης, με την αγαστή αρωγή της Μαρίας Χατζηεμμανουήλ στη μετάφραση και των Παύλου Παυλίδη- Καλλιόπης Παναγιωτίδου στη δραματουργική επεξεργασία, αναδεικνύει ευφυώς την κωμική παραδοξότητα της ιστορίας και τις αιχμές της απέναντι στη σύγχρονη κουλτούρα της προβολής. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να γελάσουμε με τον παραλογισμό των θεσμών, αλλά να αναγνωρίσουμε πόσο οικείος μάς έχει γίνει.
Το σκηνικό της Ζωής Μολυβδά Φαμέλη δημιουργεί το πλαίσιο αυτής της θεσμικής παρωδίας, ενώ τα κοστούμια της Αλέγιας Παπαγεωργίου συμβάλλουν στη διαμόρφωση των χαρακτήρων και των κοινωνικών τους ρόλων. Οι φωτισμοί της Φαμέλη και η μουσική επιμέλεια του Πανάδη υποστηρίζουν τη σκηνική ατμόσφαιρα, εναλλάσσοντας τις αποχρώσεις μιας ιστορίας που θέλει να διασκεδάσει, αλλά δε σκοπεύει να αφήσει την εξουσία να βγει ατσαλάκωτη από το κάδρο.
Ερμηνευτικά, η Ιωάννα Παππά δίνει ρεσιτάλ ερμηνείας στο ρόλο της διευθύντριας του μουσείου, με τη θεσμική ψυχραιμία και την αποφασιστικότητα ενός ανθρώπου που θέλει να κρατά όλα τα νήματα. Η πολύ καλή Γιούλη Τσαγκαράκη, ως αδελφή «Άνχελα», βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγκρουσης, ανάμεσα στην υπακοή και τη δημιουργική χειραφέτηση, προσδίδοντας ενδιαφέρον στη μετατόπιση της ηρωίδας από την αφάνεια στη διεκδίκηση της δικής της φωνής. Ο Άγγελος Ανδριόπουλος στο ρόλο του αινιγματικού νυχτερινού φύλακα του μουσείου συμπληρώνει επάξια το τρίγωνο των χαρακτήρων, φέρνοντας στο προσκήνιο μία διαφορετική ματιά στη σχέση με την τέχνη και τη γνώση.
Ο «Πίνακας» κλείνει πονηρά το μάτι στην επικαιρότητα. Γιατί η καλύτερη πλαστογραφία δεν είναι αυτή που ξεγελάει το μάτι, αλλά αυτή που μας κάνει να μην αναζητάμε καν το πρωτότυπο.
Κι εκεί, η τέχνη συναντά το μεγάλο κόλπο της εποχής, την εικόνα ως μπίζνα. Ποιος κοροϊδεύει ποιόν;
Πολύ καλή παράσταση!
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
Εισιτήρια:https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/o-pinakas/