Γίγαντας: Κριτική Θεάτρου
Σκηνοθεσία: Γιώργος Σκεύας
Θέατρο Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής
Γράφει η Ντίνα Καρρά
Ο Ρόαλντ Νταλ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους παραμυθάδες του 20ού αιώνα. Οι ιστορίες του διαμόρφωσαν τη φαντασία γενεών αναγνωστών, δημιούργησαν κόσμους σκοτεινούς, ανατρεπτικούς, συχνά ανελέητους και καθιέρωσαν έναν συγγραφέα με μοναδική αφηγηματική δύναμη. Πίσω, ωστόσο, από τον δημιουργό που αγαπήθηκε για την ευφυΐα και την ιδιορρυθμία του, υπήρχε ένας άνθρωπος με βαθιά αντισημιτικές αντιλήψεις. Αυτή τη δυσάρεστη αντίφαση φέρνει στο προσκήνιο ο Μαρκ Ρόζενμπλατ στον «Γίγαντα», ένα έργο που δεν περιορίζεται στην έκθεση ενός ιστορικού προσώπου, αλλά εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η φήμη, το ταλέντο και η κοινωνική ισχύς μπορούν να μετατραπούν σε ασπίδα απέναντι στην κριτική.
Η ιστορία εκτυλίσσεται το 1983, στην κατοικία του Νταλ, στην αγγλική εξοχή. Αφορμή είναι ένα αντισημιτικό άρθρο του συγγραφέα, που δημοσιεύτηκε με φόντο την ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο. Ο εκδότης του, Τομ Μάσλερ, η σύντροφός του Φελίσιτι και η Αμερικανίδα εκπρόσωπος του εκδοτικού οίκου, Τζέσι Στόουν, επιχειρούν να τον πείσουν να ανασκευάσει τις δηλώσεις του και να ζητήσει συγγνώμη. Εκείνος αρνείται. Η συζήτηση σύντομα ξεφεύγει από τα όρια της διαχείρισης μιας επικοινωνιακής κρίσης και εξελίσσεται σε μία σκληρή αναμέτρηση γύρω από την ευθύνη του δημόσιου λόγου, τα όρια της ελευθερίας της έκφρασης και, κυρίως, την αυταπάτη ότι η αναγνωρισιμότητα προσφέρει δικαίωμα στην ασυδοσία.
Η δραματουργική οξυδέρκεια του Ρόζενμπλατ βρίσκεται στο ότι επιλέγει ως κεντρικό πρόσωπο έναν δημοφιλή συγγραφέα, με τον οποίο το κοινό έχει ήδη συναισθηματική σχέση. Δεν του αφαιρεί το πνεύμα, το χιούμορ ή τη δημιουργική του ευφυΐα για να διευκολύνει την καταδίκη του. Αντιθέτως, διατηρεί τη γοητεία του, αφήνοντας τον θεατή να αναμετρηθεί με τη δική του αμηχανία απέναντι σε έναν άνθρωπο του οποίου το έργο ενδεχομένως αγαπά. Η συνειδητοποίηση ότι η καλλιτεχνική αξία δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ανθρώπινη ποιότητα είναι η βαθύτερη αντίφαση του έργου. Το ταλέντο δε συνεπάγεται ηθική ανωτερότητα, όπως και η αισθητική συγκίνηση δεν μπορεί από μόνη της να δικαιολογήσει τον δημιουργό.
Ο τίτλος αποκτά, έτσι, μία ευρύτερη διάσταση. Ο γίγαντας δεν είναι μόνο ο συγγραφέας με το τεράστιο λογοτεχνικό αποτύπωμα. Γίγαντας είναι και εκείνος που, έχοντας συνηθίσει στην αναγνώριση και στην υποχώρηση των άλλων, θεωρεί την αμφισβήτηση σχεδόν προσβολή. Ο Νταλ δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως έναν άνθρωπο που οφείλει να λογοδοτεί, αλλά ως μία προσωπικότητα που δικαιούται να θέτει τους δικούς της όρους. Η εξουσία του δεν προκύπτει μόνο από τη φήμη του, αλλά και από την προθυμία των γύρω του να την αναγνωρίζουν.
Ο Ρόζενμπλατ αποφεύγει, ευτυχώς, την εύκολη εξίσωση. Δεν συγχέει την πολιτική κριτική προς το Ισραήλ με τον αντισημιτισμό. Η διάκριση είναι σαφής και απολύτως αναγκαία. Άλλο η κριτική σε μία κυβέρνηση και στις στρατιωτικές της επιλογές και άλλο η συλλογική ενοχοποίηση ενός λαού, η αναπαραγωγή στερεοτύπων και η μετατροπή της καταγωγής ή της θρησκευτικής ταυτότητας σε κατηγορία. Ο Νταλ δεν εγκαλείται επειδή εκφράζει μία πολιτική θέση, αλλά επειδή χρησιμοποιεί αυτή τη θέση ως όχημα μιας γενικευμένης προκατάληψης. Και το πιο αποκαλυπτικό δεν είναι μόνο όσα λέει, αλλά η αδυναμία του να καταλάβει γιατί οφείλει να λογοδοτήσει γι’ αυτά.
Ο Γιώργος Σκεύας, αναλαμβάνοντας τη μετάφραση, τη σκηνοθεσία, τα σκηνικά και τα κοστούμια της παράστασης, αποφεύγει την παγίδα μιας προβλέψιμης καταγγελίας και αναδεικνύει το πραγματικό διακύβευμα του έργου, τη συνύπαρξη της δημιουργικής ιδιοφυΐας με την ηθική τύφλωση. Με ακρίβεια και εμπιστοσύνη στη δύναμη του λόγου, αναδεικνύει την πολυπλοκότητα του έργου και την υπόγεια ένταση των σχέσεων, διατηρεί την αμφισημία των προσώπων και αποφεύγει τόσο τις εύκολες ηθικές κρίσεις όσο και τον διδακτισμό. Η δύναμή του βρίσκεται στην αντιπαράθεση, στην υποδόρια βία των λέξεων και στη σταδιακή διάλυση της γοητείας ενός ανθρώπου που έχει συνηθίσει να μην αμφισβητείται και να απαλλάσσεται από το μέγεθος της ευθύνης του.
Το σκηνικό αποδίδει λιτά, το, υπό κατασκευή, σπίτι του Νταλ, έναν ιδιωτικό χώρο που λειτουργεί ταυτόχρονα ως προέκταση της προσωπικότητας και της εξουσίας του. Ο φωτισμός του Χρήστου Τζιόγκα και ο ηχητικός σχεδιασμός της Σήμης Τσιλαλή υποστηρίζουν διακριτικά τη σκηνική ένταση, χωρίς να υπαγορεύουν το συναίσθημα. Σε ερμηνευτικό επίπεδο, οι ηθοποιοί συγκροτούν ένα δεμένο σύνολο, με εμφανή σκηνική χημεία και ουσιαστική αλληλεπίδραση. Ο καθένας προσεγγίζει την ίδια ηθική σύγκρουση από διαφορετική θέση, φωτίζοντας τις εσωτερικές αντιφάσεις και τα διλήμματα που γεννά. Μέσα από τις ερμηνείες τους αναδεικνύεται η δυσκολία να υπερασπιστεί κανείς την αλήθεια, όταν αυτή έρχεται αντιμέτωπη με την αφοσίωση, τους συναισθηματικούς δεσμούς και το συμφέρον.
Ο Άρης Λεμπεσόπουλος αναδεικνύει με σθένος τις πολλαπλές και συχνά αντιφατικές όψεις της προσωπικότητάς του. Συνθέτει την εικόνα ενός ανθρώπου γοητευτικού, ευφυούς, δηκτικού και βαθιά αλαζόνα, που επιστρατεύει το πνεύμα και το χιούμορ του ως όπλα επιβολής. Χωρίς να επιχειρεί να τον δικαιολογήσει ή να αμβλύνει τις σκοτεινές πλευρές του, αποφεύγει ταυτόχρονα την εύκολη δαιμονοποίησή του. Μία σπουδαία ερμηνεία, που ξεχωρίζει για τον τρόπο με τον οποίο ο ηθοποιός αποδίδει τις αντιφάσεις ενός ανθρώπου που προκαλεί ταυτόχρονα έλξη και αποστροφή.
Ο Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης προσεγγίζει με λεπτότητα και εσωτερικότητα τον «Τομ Μάσλερ», έναν εκδότη εβραϊκής καταγωγής που ζει στην Αγγλία και επιλέγει να μένει στο περιθώριο των πολιτικών συγκρούσεων, απολαμβάνοντας τις χαρές της ζωής. Η ερμηνεία του, με εύστοχη αμφισημία και διακριτική ειρωνεία, αναδεικνύει έναν άνθρωπο μετέωρο στο μεταίχμιο της προσωπικής αφοσίωσης και της ηθικής ευθύνης, που αποφεύγει να πάρει ξεκάθαρη θέση.
Η Αμαλία Αρσένη, στον ρόλο της «Τζέσι Στόουν», ξεχωρίζει για τη δυναμική σκηνική της παρουσία και την εκφραστική της ακρίβεια. Με αποφασιστικότητα, εσωτερική δύναμη και ουσιαστική ένταση, αποδίδει μία γυναίκα που δεν υποχωρεί μπροστά στην αλαζονεία του Νταλ και διεκδικεί με σταθερότητα τη θέση και τη φωνή της. Η ερμηνεία της διαθέτει παλμό και αυτοπεποίθηση, προσδίδοντας ιδιαίτερο βάρος στη σύγκρουση και αναδεικνύοντας με ευαισθησία και δυναμισμό τη στάση της ηρωίδας.
Η Ελένη Ρουσσινού, στον ρόλο της «Φελίσιτι», σκιαγραφεί απτά την αμφιθυμία μιας γυναίκας, που γνωρίζει τον άνθρωπο πίσω από τον δημόσιο μύθο και δυσκολεύεται να αποδεχθεί την ηθική του έκπτωση. Η Γιώτα Καραχάλιου, στο ερμηνευτικό της ντεμπούτο ως «Χάλι», προσθέτει τη δική της ξεχωριστή πινελιά, συμβάλλοντας αρμονικά στη συνοχή του συνόλου και διευρύνοντας την οπτική της ιστορίας.
Εν κατακλείδι, το έργο του Ρόζενμπλατ, μέσα από μία εξαιρετική θεατρική προσέγγιση και δυνατές ερμηνείες, δεν επιχειρεί να αποκαθηλώσει έναν λογοτεχνικό μύθο, αλλά να φωτίσει το τίμημα της άκριτης λατρείας του. Ο Ρόαλντ Νταλ παραμένει ένας σπουδαίος δημιουργός, χωρίς αυτό να τον απαλλάσσει από την ανθρώπινη και ηθική του ευθύνη. Και ίσως η πιο ενοχλητική αλήθεια του έργου να βρίσκεται ακριβώς στην ευκολία με την οποία εξακολουθούμε να αναζητούμε ελαφρυντικά για εκείνους που θαυμάζουμε. Γιατί η ιδιοφυΐα μπορεί να γεννά θαυμασμό, δεν μπορεί όμως να εξασφαλίζει ανοχή ή ηθική ασυλία.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
Προπώληση εισιτηρίων: https://www.ticketservices.gr/event/theatro-odou-kykladon-gigantas/
Σχετικά άρθρα: