Για τρία ψυγεία και ένα πλυντήριο: Κριτική Θεάτρου
Σκηνοθεσία: Κυριακή Μήτσου
Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας»
Γράφει ο Διονύσης Μαλαπέτσας
Κάποια γεγονότα είναι εξ’ αρχής καταδικασμένα να μη χωρέσουν στις επίσημες σελίδες της Ιστορίας, θαμμένα κάτω από τόνους σκονισμένων αρχείων και σφιχτοδεμένα με επτασφράγιστους όρκους για βουλοκέρι. Όρκοι που δένουν έναν κόμπο στο λαιμό σου μέχρι την τελευταία σου πνοή. Όρκοι πνιγμένοι στο δάκρυ και μπλεγμένοι με τις ενοχές μιας κοινωνίας, που η ένδεια την οδήγησε να βγάλει στο σφυρί ότι πολυτιμότερο διέθετε, κάτι ακόμα πολυτιμότερο και από την ίδια της την αξιοπρέπεια. Τα ίδια της τα σπλάχνα.
1950-1962: 3.200 παιδιά στις Η.Π.Α.
1960-1975: 600 παιδιά στην Ολλανδία
Μιλάμε για την ιστορία των χιλιάδων ελληνόπουλων που απομακρύνθηκαν από τις οικογένειές τους και οδηγήθηκαν σε υιοθεσίες, παράνομες ή νομιμοφανείς, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ολλανδία, κατά τις δεκαετίες του 1950, του 1960 και του 1970. Μοιάζει με ένα ακόμη γενναιόδωρο παρακλάδι του σχεδίου Μάρσαλ, που εκτός της πολιτικής κηδεμονίας, προσφέρθηκε να κηδεμονεύσει και τα τέκνα των άπορων οικογενειών, τις οποίες το κατά τα άλλα “σωτήριο” Μάρσαλ, απέτυχε να διασώσει από την ανέχεια. Γιατί τα μωρά δεν τα φέρνει πάντα ο πελαργός, μερικές φορές τα φέρνει η “βρεφοδόχος”.
Μια υπόθεση με βαθύ κοινωνικό, πολιτικό και ανθρώπινο αποτύπωμα, την οποία η παράσταση «Για τρία ψυγεία και ένα πλυντήριο» φέρνει στο προσκήνιο, επιχειρώντας μια αναμέτρηση με ένα αδικαίωτο κομμάτι της ιστορίας μας. Ο ίδιος ο τίτλος λειτουργεί ως ιστορικό τεκμήριο της τραγικής πραγματικότητας, κατά την οποία η ανθρώπινη ζωή μπορεί να αποτιμηθεί με αγοραίους όρους υλικών συναλλαγών, επί παραδείγματι μερικά μωρά… για τρία ψυγεία και ένα πλυντήριο.
Η ψυχρότητα των οικιακών συσκευών αποκτά μια ανατριχιαστική σημασία όταν τοποθετείται δίπλα στην τύχη παιδιών που εμπορευματοποιήθηκαν και έχασαν το δικαίωμα να γνωρίσουν τη βιολογική τους μητέρα και την καταγωγή τους. Πίσω από έναν ωμό τίτλο αναδύεται ένας ολόκληρος μηχανισμός κοινωνικής εκμετάλλευσης, οικονομικής ανέχειας, θεσμικής αδιαφορίας και ανικανότητας διαχείρισης της ανθρώπινης δυστυχίας, αλλά και εγκληματικής κατάχρησης εξουσίας.
Η ιστορική έρευνα της καθηγήτριας Gonda Van Steen, η οποία επί δεκατέσσερα χρόνια διερευνά αυτήν τη σκοτεινή υπόθεση, αποτελεί τον πυρήνα της δραματουργικής σύνθεσης. Η θεατρική μεταφορά, που υπογράφουν η Κυριακή Μήτσου, η Ρομίνα Σπυράκη και η Ρενάτα Σωφρονά, αντλεί υλικό από μαρτυρίες, αρχειακές πηγές, προσωπικές αφηγήσεις και επίπονες εξομολογήσεις, συγκροτώντας ένα πολυφωνικό σώμα μνήμης.
Το ενδιαφέρον της ιστορικής ανασύνθεσης βρίσκεται στην ίδια τη διαδρομή των ανθρώπων. Μητέρες που αναγκάστηκαν να αποχωριστούν τα παιδιά τους, αδυνατώντας να τα μεγαλώσουν. Παιδιά που μεγάλωσαν μακριά από τη βιολογική τους μάνα, που στερήθηκαν το μητρικό γάλα, που έχασαν τον τόπο καταγωγης και τη μητρική τους γλώσσα. Ενήλικες που εξακολουθούν αγωνιωδώς να αναζητούν τις ρίζες τους.
Η σκηνοθετική προσέγγιση της Κυριακής Μήτσου παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς χαρακτηρίζεται από ευρηματικότητα και κατανόηση των δραματουργικών αναγκών του ιδιόμορφου αυτού έργου. Η αξιοποίηση των διαφορετικών σκηνικών μέσων, η εναλλαγή της ζωντανής δράσης με το κινηματογραφικό υλικό και η οργάνωση των μαρτυριών συγκροτούν μια αισθητικά ενδιαφέρουσα σύνθεση, με σαφή προσανατολισμό προς το θέατρο-μαρτυρία.
Η πολυγλωσσική εκφορά, στα ελληνικά, στα αγγλικά και στα ολλανδικά, προσδίδει στην παράσταση την αναγκαία διεθνή της διάσταση, καθώς η ιστορία διασχίζει σύνορα, οικογένειες και διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα. Η σκηνή μετατρέπεται σε τόπο συνάντησης διαφορετικών γενεών και βιωμάτων, όπου η προσωπική μαρτυρία αποκτά συλλογικό περιεχόμενο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρουσία της ίδιας της Gonda Van Steen επί σκηνής, καθώς και ανθρώπων που υπήρξαν παιδιά-πρωταγωνιστές αυτής της ιστορίας και σήμερα αναζητούν την αλήθεια για το παρελθόν τους. Η συμμετοχή τους προσδίδει στην παράσταση μια αυθεντικότητα που συνδέεται άμεσα με τη βιωμένη τους εμπειρία. Η ιστορική γνώση συναντά την προσωπική μνήμη και η θεατρική αναπαράσταση αποκτά τη βαρύτητα μιας δημόσιας κατάθεσης.
Στο ερμηνευτικό σύνολο συμμετέχουν η Έλλη Τρίγγου, ο Γιάννης Κουκουράκης, ο Ιωάννης Αθανασόπουλος, η Κυριακή Μήτσου, η Νεφέλη Παπαδερού, η Ειρήνη Λαμπράκη, η Δέσποινα Λάβδα, ο Vic Holt και ο Nick Morrison Baker. Παράλληλα, μέσα από το κινηματογραφικό υλικό εμφανίζονται ο Γιάννης Νταλιάνης, η Υβόννη Μαλτέζου, ο Σπύρος Μπιμπίλας, η Ρομίνα Σπυράκη και η Ρενάτα Σωφρονά.
Η μουσική σύνθεση της Νεφέλης Σταματογιαννοπούλου, η κινησιολογική επιμέλεια της Ralitza Vladimirova, οι φωτισμοί της Μαριέττας Παυλάκη και η κινηματογραφική εργασία του Κωνσταντίνου Λέπουρη συνεισφέρουν στη διαμόρφωση της σκηνικής γλώσσας. Η σκηνογραφική αντίληψη της Μήτσου εντάσσεται σε μια συνολικότερη προσπάθεια να αποκτήσει το ιστορικό υλικό θεατρική υπόσταση, διατηρώντας την επαφή του με την πραγματικότητα των ανθρώπων που το γέννησαν.
Η υπόθεση των υιοθεσιών δεν αφορά αποκλειστικά στις οικογένειες που βίωσαν τον αποχωρισμό. Αγγίζει την κοινωνική ιστορία της χώρας, τη λειτουργία των θεσμών, τη θέση της γυναίκας, την οικονομική εξαθλίωση και την ευθύνη της πολιτείας απέναντι στους πιο ευάλωτους πολίτες της.
Το θέατρο έχει τη δυνατότητα να ανασύρει από τη λήθη πρόσωπα και γεγονότα, να αποκαθιστά τη φωνή εκείνων που στερήθηκαν το δικαίωμα της δημόσιας παρουσίας και να επαναφέρει στη συλλογική συνείδηση ερωτήματα που δεν έπαψαν ποτέ να υπάρχουν. Το «Για τρία ψυγεία και ένα πλυντήριο» αναλαμβάνει την ευθύνη της ιστορικής μνήμης, ένα βαρύ φορτίο που πρέπει να μεταφέρει στο κοινό, αποσκοπώντας όχι στη μέθεξη, αλλά στην επαγρύπνηση και στην κινητοποίησή του. Ούτως ώστε μια μέρα να φτιάξει μια κοινωνία στην οποία δε θα είναι απλώς θεατές.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
Προπώληση εισιτηρίων: https://www.ticketplus.gr/event/gia-tria-psygeia-kai-ena-plyntirio/
Σχετικά άρθρα: