Επιμέλεια Συνέντευξης: Άννα Βαμβακάρη
Το Παλκοσένικο έχει σήμερα τη χαρά να φιλοξενεί την ηθοποιό Μαρία Μαλταμπέ και να κουβεντιάζει μαζί της με αφορμή την παράσταση “Η Κίτρινη Ταπετσαρία“,
που ανεβαίνει κάθε Πέμπτη στις 21:30 στο Θέατρο Αλκμήνη.
Πείτε μας δυο λόγια για το διήγημα “Η Κίτρινη Ταπετσαρία”, τι πραγματεύεται και ποιος ο ρόλος σας σε αυτό;
Η Κίτρινη Ταπετσαρία (1892) της Charlotte Perkins Gilman αποτελεί θεμελιώδες κείμενο της πρώιμης φεμινιστικής λογοτεχνίας.Το διήγημα επικεντρώνεται στην εμπειρία μιας γυναίκας που υπόκειται στη λεγόμενη “rest cure”, μια θεραπεία απομόνωσης ευρέως διαδεδομένη στον 19ο αιώνα, η οποία, αντί να την ανακουφίζει, την οδηγεί στον ψυχικό της μαρασμό. Η γυναίκα πίσω από την κίτρινη ταπετσαρία του δωματίου της, βλέπει να κινείται μια φιγούρα φυλακισμένη, σύμβολο της δικής της καταπίεσης. Η ταπετσαρία του δωματίου λειτουργεί ως κεντρικό σύμβολο: ένα πεδίο προβολής των φόβων, των επιθυμιών και της εξεγερμένης συνείδησής της απέναντι στις πατριαρχικές δομές που περιορίζουν τη δράση και τον λόγο της. Πραγματεύεται τον εγκλωβισμό, την ψυχική βία, το gaslighting και τον τρόπο με τον οποίο μια πατριαρχική κοινωνία ορίζει τι είναι «υγεία» και τι «τρέλα» για μια γυναίκα. Ο δικός μου ρόλος είναι η θεατρική διασκευή και ερμηνεία του μονολόγου. Η διασκευή επιχειρεί να αναδείξει τη διαχρονική συνάφεια των θεματικών του διηγήματος, όπως η έμφυλη βία, το gaslighting, η αμφιθυμία γύρω από τον ρόλο της μητρότητας, ο έλεγχος του γυναικείου σώματος και λόγου. Μετέφερα την ιστορία στη σύγχρονη εποχή, διατηρώντας όμως τον πυρήνα της: την αργή, βασανιστική μετάβαση της ηρωίδας από την πειθήνια σιωπή στη συνειδητοποίηση και, τελικά, στην εξέγερση. Για μένα, είναι ένα κείμενο βαθιά επίκαιρο, μια ιστορία που μιλά για τις αόρατες φυλακές που εξακολουθούν να χτίζονται γύρω από τις γυναίκες και για τη δύναμη που χρειάζεται για να τις διαλύσεις. H επικαιρότητα του κειμένου γίνεται κριτικό εργαλείο κατανόησης της πατριαρχικής βίας, αλλά και αναστοχασμού για το πώς οι σύγχρονες κοινωνίες εξακολουθούν να ορίζουν, να «κανονικοποιούν» ή να «παθολογικοποιούν τη γυναικεία εμπειρία.
Η παράστασή σας είναι επί της ουσίας ένας γυναικείος μονόλογος, αντιμετωπίσατε κάποια δυσκολία μέσα σε αυτή τη συνθήκη;
Ναι, υπήρξε δυσκολία. Ο μονόλογος έχει μια σιωπηλή απαιτητικότητα. Σε αφήνει εκτεθειμένη, χωρίς κανέναν άλλο χαρακτήρα να μοιραστεί τον χώρο ή το βάρος της αφήγησης. Η ηρωίδα της Κίτρινης Ταπετσαρίας περνά από λεπτές ψυχικές μετατοπίσεις. Έπρεπε να αποδοθεί αυτή η πορεία από τη λογική τεκμηρίωση στην σύγχυση, και από εκεί στο ξέσπασμα, χωρίς υπερβολές αλλά και χωρίς να προδώσουμε την ένταση του κειμένου. Μαζί με τη Francesca Minutoli, που είναι η σκηνοθέτης της παράστασης, δουλέψαμε αργά, μεθοδικά και με βαθιά εμπιστοσύνη στο κείμενο. Το στοίχημα ήταν να φέρουμε στη σκηνή τη γυναικεία φωνή που έπλασε η Σάρλοτ Πέρκινς Γκίλμαν χωρίς φίλτρα και σκηνοθετήματα. Μόνο με την αλήθεια της.
Πιστεύετε πως θα πάψει ποτέ αυτή η κοινωνία να είναι πατριαρχική ή ίσως πρέπει πρώτα να εξαλειφθούμε όλες και όλοι καθώς έχουμε ήδη αυτό το μικρόβιο μέσα μας;
Δεν θεωρώ πως η λύση είναι η εξάλειψη των ανθρώπων, αλλά η επαναδιαπραγμάτευση του τρόπου που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Kαι τις σχέσεις μας με τους άλλους. Είναι γεγονός πως πρόκειται για μια βαθιά εσωτερικευμένη νοοτροπία, μια σειρά από ρόλους που έχουμε όλοι και όλες μεγαλώσει μέσα τους. Δεν είναι μόνο “οι άλλοι” πατριαρχικοί. Συχνά την κουβαλάμε κι εμείς, στις πιο ασυνείδητες αντιδράσεις μας. Νομίζω λοιπόν, πως η αλλαγή αρχίζει από την επίγνωση: από το να αναγνωρίσουμε το μικρόβιο μέσα μας και να το μεταμορφώσουμε. Κάθε γενιά πιστεύω πως κάνει ένα βήμα προς τα μπροστά.
Ποιο θα ήταν κατά τη γνώμη σας ένα μικρό ή και μεγάλο βήμα που θα μας οδηγούσε προς αυτή την κατεύθυνση;
Ένα μικρό βήμα θα ήταν να μην επιλέγουμε τη σιωπή. Να μιλάμε όταν βλέπουμε σεξισμό, όταν νιώθουμε την αδικία, όταν γίνεται κατάχρηση εξουσίας. Να αρχίσουμε να αναγνωρίζουμε έμπρακτα τις έμφυλες ανισότητες ως πολιτικό ζήτημα και όχι ως “φυσικό” ή “πολιτισμικό” δεδομένο. Να διεκδικούμε ίσες ευκαιρίες, ίση εκπροσώπηση και ίση φωνή σε όλους τους χώρους όπου παράγεται εξουσία: στο σχολείο, στη δουλειά, στην πολιτική, στην τέχνη. Η καθημερινή αντίσταση στο σχολείο, στη δουλειά, στο σπίτι, στις παρέες, είναι η πρώτη γραμμή ενός αγώνα που συχνά ξεκινά από πολύ μικρές, αλλά επίμονες πράξεις. Το μεγάλο βήμα, όμως, είναι συλλογικό: να ενωθούμε. Να απαιτήσουμε πολιτικές που προστατεύουν τα σώματα και τις ζωές μας, εκπαίδευση που καλλιεργεί ισότητα στην ουσία. Οι κοινωνίες αλλάζουν όταν αλλάζουν οι ιστορίες που λέμε για τον εαυτό μας και τους άλλους. Όταν σταματάμε να παίζουμε ρόλους γραμμένους πριν από εμάς και αρχίζουμε να δημιουργούμε δικούς μας. Αν υπάρχει ένα βήμα προς έναν κόσμο λιγότερο πατριαρχικό, αυτό είναι να μάθουμε να φανταζόμαστε αλλιώς.
Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας; Ετοιμάζεται κάτι μετά την “Κίτρινη Ταπετσαρία”;
Είναι στα σχέδια μας η παράσταση να παρουσιαστεί και σε κάποιες πόλεις της επαρχίας. Μας ενδιαφέρει πολύ να δουν το έργο και γυναίκες που δε ζουν στην Αθήνα. Μετά την ‘ταπετσαρία’, μόνο σκέψεις προς το παρόν.
Στο Παλκοσένικο αγαπάμε πολύ τις θεατρικές ιστορίες και γι’ αυτό τις συλλέγουμε φανατικά. Ιστορίες που έλαβαν χώρα πάνω ή πέριξ της σκηνής, στα καμαρίνια, στα παρασκήνια, στην πλατεία ή στο φουαγιέ και δεν φωτίστηκαν από τους προβολείς. Έχετε κάποια τέτοια που να θυμάστε και που θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας;
Πέρυσι, στον πρώτο μου χρόνο παραστάσεων με την «Κίτρινη Ταπετσαρία», έζησα μια ιστορία που δύσκολα θα ξεχάσω. Δεκαπέντε μέρες πριν την πρεμιέρα… έσπασα το πόδι μου. Κυριολεκτικά. Και κάπως έτσι, η παράσταση απέκτησε απρόσμενα διάλειμμα ενός μήνα. Όταν τελικά επέστρεψα, ανακαλύψαμε ότι δεν γινόταν να παίξω ξυπόλητη, όπως είχαμε σχεδιάσει. Οπότε το κοστούμι προσαρμόστηκε, προστέθηκαν παπούτσια, και η ηρωίδα απέκτησε λίγο… παραπάνω στήριξη απ’ ό,τι προβλεπόταν. Με λίγα λόγια, η πρώτη μου παράσταση στάθηκε –κυριολεκτικά– στα πόδια της με αρκετή περιπέτεια, αγωνία αλλά και πολύ γέλιο στα παρασκήνια.