Επιμέλεια Συνέντευξης: Τασιάνα Τσιάκου
Το Παλκοσένικο έχει σήμερα τη χαρά να φιλοξενεί στη συντροφιά του την Άννα-Μαρία Ιακώβου και να κουβεντιάζει μαζί της με αφορμή την παράσταση “Ο θάνατος ενός ηθοποιού που σκηνοθέτησε και η οποία ανεβαίνει κάθε Πέμπτη και Παρασκευή στο ΠΛΥΦΑ.
Το κείμενο της παράστασης ενσωματώνει τις διασκευές των διηγημάτων του Anton Chekhov « Ο θάνατος ενός δημοσίου υπαλλήλου» , «Ο πιανίστας» και «Στο Νεκροταφείο». Πώς προέκυψε η ιδέα αυτής της σύνθεσης; Με ποια εργαλεία και με ποιους συμβολισμούς την υλοποιείτε επί σκηνής;
Όπως προδίδει κι ο τίτλος της παράστασης η εκκίνηση ήταν «ο θάνατος ενός δημοσίου υπαλλήλου». Επιλέξαμε αυτό το διήγημα του Άντον Τσέχωφ, με στόχο τη μεταγραφή του στη σύγχρονη εποχή και αλλάζοντας λιγάκι την εξίσωση. Ο δημόσιος υπάλληλος έγινε ηθοποιός, αλλά το ατυχές συμβάν του φτερνίσματος παρέμεινε. Ο δημόσιος υπάλληλος φτερνίζεται πάνω στον υψηλόβαθμο κρατικό υπάλληλο Μπριζάλωφ, ο ηθοποιός φτερνίζεται πάνω στον υπουργό πολιτισμού. Στόχος μας ήταν να μιλήσουμε για την ενοχή του καλλιτέχνη και για το πώς η απαξίωση προς το επάγγελμα των ηθοποιών έχει εσωτερικευτεί από τους ίδιους. Έτσι ήρθαν και τα έτερα διηγήματα: «ο πιανίστας», ένας μουσικός που κάποτε είχε όνειρα, αλλά κατέληξε μουσικός σε γάμους για το μερακαματο και «στο νεκροταφείο», όπου ένας ηθοποιός λίγο πριν πεθάνει αναλογίζεται πόσο μάταιη ήταν η ζωή στην τέχνη. Για τη σύνθεση χρησιμοποιήσαμε δύο εργαλεία: την αποδόμηση και τη σκηνική συνθήκη ενός τσίρκου. Πιο ειδικά, η παράσταση ξεκινάει «κλασικά θεατρικά» και καταλήγει να «φθείρεται», με τη σύμβαση να «σπάει» και να απευθυνόμαστε στο κοινό, βλέποντάς το ισότιμα. Επιπλέον, δεν ξεχνάμε την αρχετυπική μορφή των γελωτοποιών, αυτών που κάνουν ό,τι μπορούν για να διασκεδάσουν τον Άλλο, γιατί η ζωή τους (ή η επιβίωση) εξαρτάται απ’αυτό. Αυτή η συνθήκη φέρνει και τους συμβολισμούς, π.χ. ότι το νεκροταφείο είναι μια ψηλή, λευκή, ξύλινη σκάλα, όπου είναι γραμμένα τα ονόματα πολλών γνωστών και μη καλλιτεχνών που έχουν πεθάνει.
«Αν δεν ασκώ βία επάνω σου, αναγνωρίζω ότι σε έχω ανάγκη»…Σύμφωνα με αυτό το motto, το θεατρικό σας κείμενο θα μπορούσε να είναι μια καταγγελία για το καλλιτεχνικό κύκλωμα το οποίο επιλέγει ,ανάλογα με τις ανάγκες του,επιδοτήσεις και συνεργασίες και ,αρκετές φορές, παραγνωρίζει τις καλλιτεχνικές αξίες; Πώς βιώνει ο «ηθοποιός», όπως τον παρουσιάζετε ,την απόρριψη απ’ το σύστημα;Με αυτό του το βίωμα θα μπορούσε, άραγε,να ταυτιστεί κάθε δημιουργικός άνθρωπος που πέφτει μέσα στις… «μυλόπετρες» τέτοιων, παρόμοιων, καταστάσεων;
Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η ερώτηση, γιατί ένας φίλος ηθοποιός μού είπε πως σε αυτή την παράσταση, «σπάμε πλάκα» με το πόσο outsiders είμαστε. Δεν υπάρχει κάποια ευθεία καταγγελία, ούτε είναι στόχος η καταγγελία, πρόκειται όμως για μια έκθεση. Έκθεση προσωπική και έκθεση μιας κατάστασης. Η απόρριψη από το σύστημα είναι κάτι με το οποίο μπορεί να ταυτιστούν πολλοί άνθρωποι, ασχέτως επαγγέλματος. Αυτή η απόρριψη έχει πολλή μοναξιά και απογοήτευση. Ένα άτομο μέσα σε ένα σύστημα περιμένει να προστατεύεται, όχι να καταβαραθρώνεται. Από την άλλη, στη χώρα μας, έχουμε μάθει να γελάμε και λίγο με τα χάλια μας, γιατί κάπως πρέπει να επιβιώσουμε. Πιστεύω πως όλοι οι άνθρωποι είναι και οφείλουν στον εαυτό τους να είναι δημιουργικοί. Όταν λοιπόν κάποιος, ακόμη κι αν είναι ένα ολόκληρο σύστημα, σου το παίρνει αυτό, οφείλεις (σε σένα πρωτίστως) να αντιστέκεσαι.
Ο ηθοποιός είναι ένας άνθρωπος του κόσμου, ένας «καθρέφτης» όπου το κοινό προβάλλει τις ανάγκες, τις επιθυμίες, τις προσδοκίες του, αλλά και που, αντίστοιχα,τρέφεται από την επαφή του με το κοινό για όλους τους παραπάνω λόγους…Πόσο εξαντλητικό μπορεί να είναι αυτό για τον ψυχισμό του; Ποιο είναι το κόστος που πληρώνει ο καλλιτέχνης , λόγω της υπερέκθεσής του στα μάτια των άλλων; Εντοπίζετε κάτι τέτοιο μέσα στο έργο που μας παρουσιάζετε;
Στην παράσταση, ήδη από την αρχή λέμε: «δεν πιστεύω να πηγαίνει κανείς στο θέατρο για να αλλάξει η ζωή του», γιατί αυτό που συμβαίνει τελικά είναι κάτι πιο υπόγειο και πιο προσωπικό. Συχνά, νομίζω πως το κοινό περιμένει ότι θα πάει στο θέατρο και θα γίνει κάτι εξωπραγματικό. Το εξωπραγματικό που συμβαίνει τελικά, είναι ότι γίνεται μέρος μιας εμπειρίας, η οποία είναι από τις ελάχιστες πια, μη διαμεσολαβημένες εμπειρίες που μπορεί να έχει και μάλιστα δύναται να εξασκήσει τη φαντασία του, μια φαντασία που λείπει πολύ από τους ενήλικες. Για εμάς τους καλλιτέχνες είναι πράγματι εξαντλητικό να πρέπει να αντέχουμε το βάρος των προσδοκιών των άλλων, προσδοκιών μάλιστα, που όπως ανέφερα δεν εφαρμόζουν σε αυτό που κάνουμε. Στο έργο μιλάμε περισσότερο για το πώς οι καλλιτέχνες βιώνουμε την απόρριψη και έχουμε εσωτερικεύσει πια την αποτυχία μέσα σε ένα σύστημα που θέλει να είσαι τέλειος για να υπάρχεις.
Μιλήστε μας για τη «Dulcinea Compania»…Από πού ξεκίνησε; Ποια είναι τα μέλη της; Τι σας ενώνει περισσότερο; Πώς θα επιλέξετε το επόμενό σας έργο;
Η Dulcinea ξεκίνησε στη Θεσσαλονίκη το 2022 με στόχο να ερευνήσει και να επανεξετάσει τα όρια του θεάτρου σε συνδυασμό και με άλλες τέχνες. Τα βασικά μέλη της αυτή τη στιγμή είναι ο Κώστας Χατζηγεωργίου, ο Αλέξανδρος Καλτζίδης κι εγώ, ωστόσο υπάρχουν κάποιες συνεργάτιδες που είναι πολύτιμες για την ομάδα, ακόμη κι αν δεν συνυπάρχουμε σε όλες τις δουλειές της, μιλώ για τη Λένα Σιταρά και τη Ζενεβιέβ Αθανασοπούλου. Αυτό που μας ενώνει είναι η αγάπη και η μελέτη για το θέατρο, το χιούμορ, αλλά και η πίστη ότι η τέχνη είναι σημαντική, αλλά εξίσου σημαντικοί είναι και οι άνθρωποί της, ισότιμα. Ήδη εξετάζουμε το ενδεχόμενο να ανεβάσουμε πια ένα έργο χωρίς να το «πειράξουμε», να το διασκευάσουμε, να το «αλλάξουμε». Τα έργα μας τα επιλέγουμε όμως με βάση αυτά που μας απασχολούν και μας «τρώνε».
Να κλείσουμε μ’ ένα σχόλιο για το ποιηματάκι στην καρτούλα της παράστασης;
Βεβαίως!
«Μικρό θεατρικό ποίημα
Στο θέατρο χθες, όταν άναψαν τα φώτα, εγώ σκοτείνιασα.
Δεν ξέρω πώς έγινε και δεν άρθρωσα ούτε λέξη.
‘Εμεινα μόνο να κοιτάζω εκείνο το παιδί στη γωνία με το κόκκινο μπλουζάκι.
Και περίμενα να πει κάτι αυτό.
Λες κι εγώ έβλεπα την παράσταση του κοινού»