Κουβεντιάζοντας με τον Φαίδωνα Καστρή

Οι Πέρσες, πάντα μέσα μου με σπαράσσουν. Είναι η δεύτερη φορά που βυθίζομαι μαζί τους στα θαλάσσια στενά της Σαλαμίνας “τα βουερά από τον ρόχθο των κυμάτων”, πριν είκοσι χρόνια σαν κορυφαίος του Χορού των Περσών και της ομάδας του Αγγελιοφόρου, με το Εθνικό Θέατρο, στην Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία Λυδίας Κονιόρδου, με Δαρείο τον αείμνηστο αγαπημένο μου φίλο Γιάννη Κρανά, στη μνήμη του είναι αφιερωμένη αυτή μου η παράσταση, παράσταση: “Λειτουργία, Δέηση κι Ακολουθία των Παθών των Περσών”. Είναι ένα προσκύνημα σε έναν μου “τόπο χλοερό” εντός, τόπο μνήμης μα κι ελπίδας, τόπος που ονειρεύομαι και μαζί εφαλτήριό μου των ονείρων…Σε μια εποχή άγρια που ξημερώνει, με τους δυνατούς του κόσμου να βρυχώνται προκειμένου να υπερισχύσουν του δικαίου, να κατακερματίσουν, να αναδιανείμουν τον πλανήτη, σε μια εποχή δυστοπική για τον πολίτη, το άτομο, τον άνθρωπο, ένιωσα μέσα μου βαθιά την ήττα τη συλλογική, ένα πρωί κοιτάχτηκα στον καθρέφτη του μπάνιου μου και μονολόγησα “ηττηθήκαμε! είμαστε εμείς οι ηττημένοι, είμαστε όλοι Πέρσες, ο Ξέρξης μας ρήμαξε με “τις βαρκούλες του τις πελαγόδρομες” ο Ξέρξης και πάλι εμείς, που τα ανεχόμαστε εμείς”. Έπαιζα ακόμη την Μαρί-Πιερ, την ηρωίδα του Εμμανουέλ Νταρλέ, Την Τρίτη στο Σούπερ-μάρκετ, εκείνο το πρωί λοιπόν το αποφάσισα, θα κάνω μόνος μου τους Πέρσες, μια Λειτουργία, είχα πάει πρόσφατα και στο Θέατρο Φούρνος κι αυτόματα ένιωσα πως ήταν ο ιδανικός χώρος τόπος, μια κρύπτη πλάι στον “πανάγιο τάφο” του Δαρείου, ένα μυστικό παρεκκλήσι, θυμήθηκα,  ήρθαν στο νου μου εικόνες από τα θρησκευτικά λαϊκά δρώμενα στο Πάσχα των καθολικών, το άρμα της Άτοσσας με τα εξαπτέρυγα, μια πύλη, κορνίζα εικόνας καλυμμένη με τάματα, ο τάφος του Δαρείου, χρώματα και ενδύματα καρδινάλιου, μουσική και βίντεο-αρτ, φώτα, η ονειρομηχανή πήρε φωτιά.

Ο μεγάλος Ποιητής γράφει για τους νικητές συμπολίτες του την τραγωδία των ηττημένων αντιπάλων τους. Ένα Αριστούργημα στη σύλληψη και στο έργο, μιλά για την Άτη, τρομερή και μεγάλη δύναμη στον αρχαίο κόσμο η Άτη, μια τύφλωση του νου, σχεδόν παραφροσύνη, παραμονεύει εκεί στο μεθύσι της δύναμης, της επιτυχίας, της εξαρσης, της έκστασης, εκεί θα παρασύρει το θύμα της και θα το σπρώξει στην Ύβρη, ακολουθούν η Νέμεσις και η Τίσις, η τιμωρία, η ήττα, η πτώση. “Ας μην βρεθεί κανείς ξανά να δείξει καταφρόνια στην τύχη που του έλαχε και λαχταρώντας άλλα να αφήσει να χυθεί μια ευτυχία μεγάλη. Έρχεται εκδικητής ο Ζευς κριτής βαρύς των πόθων που υπέρμετρα θεριεύουν” λέει ο Αισχύλος μέσα από το στόμα του Δαρείου.  “κι άφωνα θα σημαίνουν τα σωριασμένα τους κουφάρια στα μάτια των ανθρώπων πως σαν θνητός γεννήθηκε κανείς πρέπει σ’ αυτά που αποζητά να βάζει μέτρο.” Η ήττα του Ισχυρού, η ήττα και η πτώση εντέλει μιας μεγάλης Αυτοκρατορίας, η ήττα θα λέγαμε σήμερα μιας υπερδύναμης, η αλαζονεία και το υπέρμετρο της βουλιμίας της απέναντι στον ίδιο τον πλανήτη την καθιστούν αυτόματα και  στο πεδίο της επερχόμενης κατάρρευσης της… Όλες οι αυτοκρατορίες πέφτουν με τον ίδιο κρότο.

 Σαν ηθοποιός, γιατί πρώτα και πάνω απ’ όλα είμαι ηθοποιός, κοντά σαράντα χρόνια πια, πιστός κι αφοσιωμένος στο θέατρο που πιστεύω κι αγαπώ ηθοποιός, απλά αφέθηκα στο κείμενο, στην εξαιρετική, σε ποίηση όσο και αμεσότητα, μετάφραση της Νικολέττας Φριντζήλα, την ίδια μετάφραση είχαμε παίξει και το 2006 με την Λυδία Κονιόρδου, αφέθηκα στο κείμενο, κατακτήθηκα από τις λέξεις, τα νοήματα, τις σημασίες του, για μήνες κοιμήθηκα και ξύπνησα μαζί του, περπάτησα τους Πέρσες μου, τους άκουσα, τους παρηγόρησα, θρήνησα και ξαπόστασα μαζί τους, είμαι πια ο Πέρσης και Οι Πέρσες μου μυριάδες κι ένας εγώ…Έχω εμπιστοσύνη στον ηθοποιό μου σε αυτό που έφτασα να γίνω, γνωρίζω πως να δουλεύω, γνωρίζω να σπέρνω και να θερίζω, γνωρίζω να παίζω, είναι το μάθημα της ζωής μου, σεμνά και ταπεινά, με σεβασμό και κατάνυξη, με καθαρή καρδιά κι αναμμένη ψυχή προσέρχομαι και μοιράζομαι…Τώρα στο δύσκολο έργο της σκηνοθεσίας, είχα ήδη μέσα μου τη μεγάλη εικόνα, ένας μύστης, ιερέας, κοσμοναύτης στο χωροχρόνο, σε μια Λειτουργία, μια Επιμνημόσυνη Δέηση, υποδέχεται τους πιστους των Περσών και ξετυλίγεται η Ακολουθία των Παθών τους. Συγκρότησα μια υπέροχη ομάδα συνεργατών, πήγαμε μαζί, κουπί με κουπί στα τρίσκαλμα τα πλοία, ο Στέφανος Κοζάνης στη μουσική σύνθεση, είχαμε μια σκάλα δική μας, ένα κώδικα, σαν μεγαλοβδομάδα, στάσιμο επιτάφιος, στάσιμο για αντίδωρο, επίκληση με τα επτά μυστήρια, λειτουργίες, όλα τα διαλογικά μέρη σαν μικρά ορατόρια… Ο Στέφανος Κοσμίδης μας έντυσε με ατμόσφαιρες, πότε γήινες πότε θαλασσινές, απόκοσμες, με βίντεο-αρτ δημιουργίες σε συνδυασμό με τους φωτισμούς  του Αποστόλη Τσατσάκου, με τις σκηνικές δημιουργίες του Νίκου Δεντάκη, τις ενδυματολογικές εξαρτήσεις της Άτοσσας από την Στέλλα  Ζαφειροπούλου αλλά  και τα κοστούμια της Δόμνας Ζαφειροπούλου. Συνεργάτες που με στήριξαν και βγαίνω μόνος Πέρσης στη σκηνή μα είμαστε πολλοί.

Βέβαια υπάρχουν, πολλοί άνθρωποι γενικά και ειδικά και για πολλά ευχαριστώ. Πρώτα ευχαριστώ και θυμάμαι κι ευγνωμονώ αυτούς που δεν είναι πια εδώ, δασκάλους μου και φίλους μου που “έφυγαν”, έφυγαν μέσα μου λέω εγώ, είμαι μια κιβωτός μνήμης των ανθρώπων μου που αγάπησα και με αγάπησαν, με δίδαξαν, με εμπιστεύτηκαν, με ελευθέρωσαν, με ενέπνευσαν, πολλοί, είναι η δύναμή μου οι πεθαμένοι μου κι έμπνευση πάντα αυτοί και οι ζωντανοί μου. Επίσης ο κόσμος που με γνωρίζει κι έρχεται στις παραστάσεις μου, τους ευχαριστώ και τους αγαπώ, δεν είναι εύκολο για έναν ηθοποιό σαν εμένα να έχω τους φίλους μου να με στηρίζουν στο όνειρό μου, είναι σημαντικό και συγκινητικό, πολύ πολύ τους ευχαριστώ. Ευχαριστώ την Λυδία Κονιόρδου, τη Νικαίτη Κοντούρη, την Λήδα Πρωτοψάλτη, τη Λυδία Φωτοπούλου κι άλλους κι άλλους πολλούς που μαζί τους βρέθηκα κάποια στιγμή στην oρχήστρα της Επιδαύρου, έζησα, έμαθα κι ευχαριστώ…

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στους συνεργάτες μου, στο Θέατρο Φούρνος που μας φιλοξενεί, στους φίλους που ίσως τώρα θα με γνωρίσουν, ευχαριστώ τον δαίμονά μου για το πάθος, την τρέλα, τη μανία, την αφοσίωση, που δεν σταματά με τίποτα να με δαιμονίζει, αυτόν που κάποτε τον έλεγα ταλέντο μου, αυτόν ευχαριστώ πάνω απ’ όλα, αυτή η φράση να ξερετε είναι παράδειγμα του πως σε καλοπιάνει η Άτη… γελάω.

 Είμαι ακόμη ερωτευμένος με ρόλους, όπως οι περισσότεροι ηθοποιοί το ομολογώ, “ο λύκος κι αν εγέρασε … μήτε τη γνώμη άλλαξε μήτε την κεφαλή του” έτσι κι εγώ, πάντα ερωτευμένος με τον Διόνυσο, τον Άμλετ, την Μπλανς, τον Πρόσπερο, τι σημασία έχει η ηλικία; Καμία πια στην Τέχνη και στο Θέατρο καμιά. Τώρα αισθάνομαι πως μπορώ να παίξω σαν παιδί και πάλι, ξεκινάς από το παιδί και θέλει μια ζωή για να μπορείς να παίξεις σαν το παιδί και πάλι, αυτό είναι στο θέατρο ο κύκλος της ζωής. Στα σοβαρά όμως και δυστυχώς στην εποχή μας καμιά σημασία δεν έχουν πια οι ρόλοι και τα έργα, όλα έχουν τη σημασία που δίνεις ο ίδιος, στο θέατρο τα τείχη είναι πια ψηλά, περιφρουρούνται τα θεατρικά οχυρά, τα ιδρύματα κι όσα αστικά θέατρα αντέχουν, οι κριτικοί των εφημερίδων δουλευουν εκεί αποκλειστικά, οι λίστες των καλλιτεχνών ασφυκτικά στενές, οι ίδιοι μοιράζονται την πίτα κυκλικά, τωρα παίζεις εσύ, τωρα σε σκηνοθετώ, τώρα μου χρωστάς εσύ τωρα σε βραβεύω εγώ…Έχουμε έτσι κι ένα πάντα σπουδαίο, πρωτοποριακό, μοντέρνο, υπέροχο θέατρο… Οι άλλοι έξω από τα τείχη, ερωτευόμαστε κι ονειρευόμαστε και μαθαίνουμε να μοιραζόμαστε τα λίγα και να αναγνωρίζουμε ο ένας τον άλλο. Σέβομαι και θαυμάζω την υπέροχη Σοφία Φιλιππίδου που βγήκε μόνη της έξω από τα τείχη κι ανθίζει το εργαστήρι της ανάμεσό μας. Αυτό παλεύω κι εγώ στον μικρό μου χειροποίητο κήπο.

Πολλές, πολλές ιστορίες και στιγμές, από την πρώτη μου φορά στην Επίδαυρο, εκείνη την πρώτη παρέλαση του Χορού του Μινωτή στον Οιδίποδα επί Κολωνώ, την τελευταία του φορά το 1989, μόλις είχα βγει από τη Σχολή του Εθνικού, χορογραφούσε η δασκάλα μας η Μαρία Χορς, θυμάμαι εκείνη την παρέλαση προς το Θέατρο, τα πόδια μου που δεν με σήκωναν, λιγωμένος έφτασα στην ορχήστρα και σε όλη την παράσταση είχα την αίσθηση του αστροναύτη, με βάρος μια καρδιά γεμάτη και σώμα χωρίς βαρύτητα, ένιωθα να πλέω… το ίδιο πάντα, όσες φορές αξιώθηκα την Επίδαυρο, είχα αυτή την εμπειρία ενός “ταξιδιώτη του διαστήματος” έπλεα, πετούσα παρά πατούσα. Στην πρεμιέρα μου στο Φούρνο, την ώρα που ο Πέρσης ενδύεται τον αγγελιοφόρο στη σκηνή, ξαφνικά ένιωσα πάλι αυτή την απώλεια της βαρύτητας, δάκρυα ανέβηκαν στα μάτια μου ήταν ξαφνικά λες κι ο ρόλος με αυτές τις ίδιες φράσεις που είχα πει τις ίδιες είκοσι χρόνια πριν στην Επίδαυρο, έφεραν την ορχήστρα, την ίδια τη θυμέλη στο κέντρο μου, στην καρδιά μου κι εγώ να πλέω και πάλι, ταξιδιώτης κοσμοναύτης του χρόνου, ένας μικρούλης Πέρσης χαμένος στο διάστημα.

Ευχαριστώ πολύ κι εγώ !