Επιμέλεια συνέντευξης: Διονύσης Μαλαπέτσας
Σήμερα το Παλκοσένικο έχει τη χαρά να φιλοξενεί τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Θανάση Ζερίτη και να κουβεντιάζει μαζί του, με αφορμή την παράσταση «Αθανασία» σε κείμενο της Νεφέλης Μαϊστράλη, την οποία σκηνοθέτησε και που ανεβαίνει κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00 στο Νέο Θέατρο Κατερίνα Βασιλάκου – Μαριάννα Τόλη.
Θανάση σε καλωσορίζω στο Παλκοσένικο και ξεκινώντας θέλω να σε ρωτήσω για ποιο λόγο πιστεύεις ότι οι κοινωνίες και οι άνθρωποι που ζουν σε αυτές αποζητούν διαχρονικά θαύματα και Μεσσίες;
Η ανάγκη της πίστης έχει γεννηθεί μαζί με τον άνθρωπο, ενυπάρχει στην φύση μας. Κάθε κοινωνία, ειδικά σε περιόδους κρίσης, έχει ανάγκη να πιστέψει στη σωτηρία έξωθεν, για να μπορέσει να διατηρήσει την ελπίδα και να μη πάψει να αγωνίζεται, για έναν καλύτερο κόσμο
Η Αθανασία είναι μια κοινή απατεώνισσα, αλλά ταυτόχρονα και ένα προϊόν σε μια αγορά με τεράστια ζήτηση γι’ αυτό. Στη δική σου σκηνοθετική ματιά, τονίζεται κυρίως ο ρόλος της ως θύτης ή σύμπτωμα μιας πάσχουσας κοινωνίας;
Προσπαθήσαμε να δούμε την αθανασία κυρίως ως σύμπτωμα. Δεν μας ενδιαφέρει μια μεμονωμένη περίπτωση άλλωστε. Το θέμα είναι σε ποιο πλαίσιο, με ποιον μηχανισμό και σε ποιο έδαφος μπορούν να πατήσουν τέτοιες προσωπικότητες. Ποιες ανθρώπινες ανάγκες αξιοποιούν και στη συνέχεια, εκμεταλλεύονται προκειμένου να παγιώσουν την εξουσία τους και να αποκτήσουν οπαδούς.
Η Αθανασία είναι βασισμένη στην πραγματική ιστορία της Αθανασίας του Αιγάλεω, τη δεκαετία του ‘80, που παρά το μπαράζ δικών συνεχώς αθωωνόταν είτε λόγω αμφιβολιών, είτε λόγω βλακείας, όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν οι δικαστικές αποφάσεις. Σήμερα, 45 χρόνια αργότερα, πιστεύεις πως υπάρχει εύφορο χώμα για να ξεφυτρώσουν νέοι τέτοιοι μεσσίες;
Αισθάνομαι ότι σήμερα, περισσότερο σήμερα, παρά δέκα χρόνια πριν, υπάρχουν οι καταλληλότερες προτεινόμενες συνθήκες για την γέννηση μιας «Αθανασίας», η οποία μπορεί να χρησιμοποιήσει άλλα μέσα, βλέπε social media, αλλά ο μηχανισμός και η απήχησή της θα είναι ίδια ή και μεγαλύτερα. Διανύουμε μια περίοδο μεγάλης ανασφάλειας, φόβου, υποβάθμισης της ανθρώπινης ζωής… οπότε, τι πιο πιθανό να προκύψουν-αν δεν έχουν προκύψει ήδη, περσόνες που υπόσχονται ένα
πνευματικό καταφύγιο, με το αζημίωτο βέβαια.
Στη χώρα μας είναι πολύ εύκολο κάποιος να χαρακτηριστεί «γραφικός» και βάσει αυτού αυτομάτως να “αθωωθεί” για την κοινή γνώμη. Πώς κατάφερες να αποφύγεις αυτή την παγίδα και να κρατήσεις το χαρακτήρα της Αθανασίας στο επίπεδο της κριτικής;
Προσπαθήσαμε μαζί με τον θίασο και αποκωδικοποιώντας το κείμενο της Νεφέλης, να χτίσουμε έναν χαρακτήρα αμφίσημο, απρόβλεπτο και άρα, επικίνδυνο. Είναι εύκολο να αντιμετωπίσεις τέτοια πρόσωπα όπως η Αθανασία ή οι πιστοί της, ως καρικατούρες αλλά αυτό, τους καθιστά ανενεργά σχήματα που δεν έχουν καμία δύναμη, υπήρχε αυτός ο κίνδυνος. Ωστόσο σίγουρα μιλάμε για μια προσωπικότητα που είχε τρομερά χαρίσματα. Μαγνήτιζε τα πλήθη. Αυτό είναι άλλωστε και πιο επικίνδυνο.
Η παράσταση έχει ένα εξαιρετικά πρωτότυπο θεατρικό κείμενο της Νεφέλης Μαϊστράλη, τοποθετημένο στην Ελλάδα του σήμερα. Τόσο εσύ ως σκηνοθέτης, όσο και η Νεφέλη ως συγγραφέας, ποιους προβληματισμούς θέλετε να γεννήσετε ή να καλλιεργήσετε στους θεατές;
Θέλαμε να επικαιροποιήσουμε το θέμα, απομακρύνοντάς το από ένα ιστορικό παρελθόν που έχει πάψει να μας απασχολεί, ως ήδη γενόμενο. Να ξεφύγουμε από τον κίνδυνο μιας «νοσταλγικής» και σκωπτικής αποτύπωσης της Ελλάδας των περασμένων δεκαετιών που τα σκάνδαλα και η χειραγώγηση της κοινής γνώμης έχουν καταχωρηθεί και κανονικοποιηθεί μ’ έναν τρόπο και να καταδείξουμε το τώρα. Τη σύγχρονη Ελλάδα που βρίθει από πολιτικά-οικονομικά σκάνδαλα και η κοινωνία αγωνία για Μεσσίες που μπορούν να τη λυτρώσουν.
Το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προβλήθηκαν ως φορείς εκδημοκρατισμού της σύγχρονης κοινωνίας, ωστόσο η πραγματικότητα το διέψευσε κατηγορηματικά, καθώς ερχόμαστε αντιμέτωποι με ταχύτατη διασπορά ψευδών ειδήσεων, θεωριών συνομωσίας και χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Ποιες είναι οι σκέψεις σου σχετικά;
Οι σκέψεις μου δεν είναι τεχνοφοβικές, όπως δεν είναι και η παράσταση. Όλη η ιστορία της εξέλιξης των μέσων έχει να κάνει με την χρήση τους και το ποια συμφέροντα εξυπηρετούν. Η ανάγκη της εξουσίας να ελέγχει τις μάζες δεν έχει αλλάξει. Αυτό που έχει αλλάξει είναι τα εργαλεία που έχει στα χέρια της. Έχει εγκαθιδρυθεί μια διαφορετική μορφή κοινωνικοποίησης και μοιράσματος μεταξύ των ανθρώπων που σε κάποιες περιπτώσεις, αποδεικνύεται σωτήρια ως προς τη διακίνηση της πληροφορίας και σε κάποιες άλλες, καταστροφική. Η ιστορία δείχνει ότι κάθε ανακάλυψη έχει πάντα δυο όψεις.
Έχετε συναντήσει αντιδράσεις από άτομα που δεν αντιλήφθηκαν το πνεύμα του έργου;
Όχι…ακόμα. Ευτυχώς!
Στη φετινή χειμερινή σεζόν ανέβηκαν σε θεατρικές σκηνές πέντε παραστάσεις σου, που όλες αγαπήθηκαν απ’ τον κόσμο. Μιλάμε φυσικά για τις «Σπυριδούλες» που έχουν ήδη διαγράψει τη δική τους πολυετή πορεία, όπως συμβαίνει και με το «Ήλιος με δόντια», αλλά και τα νέα έργα που σκηνοθέτησες το «Κέικ», το «Πόσα Τσιγάρα έχω καπνίσει από τότε που έφυγες» και βέβαια την «Αθανασία» για την οποία μιλάμε σήμερα. Πιστεύεις πως έχεις πλέον δημιουργήσει ένα δικό σου κώδικα συνομιλίας με το κοινό;
Είναι πολύ συγκινητικό να υπάρχει ανταπόκριση στη δουλειά μας. Είναι φυσικά απαραίτητο αλλά δεν θεωρώ σε καμία περίπτωση δεδομένη τη σχέση μου με το κοινό. Προσπαθώ κάθε φορά, σαν να είναι η πρώτη φορά να επικοινωνήσω το κείμενο και τις σκέψεις μου γύρω από αυτό με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σου, ετοιμάζεις κάτι για το καλοκαίρι και για τη νέα σεζόν;
Αυτή την περίοδο ετοιμάζομαι να ανέβω πάνω στη σκηνή στον Μάκβεθ που σκηνοθετεί ο Παναγιώτης Εξαρχέας. Την επόμενη σεζόν θα συνεργαστώ και πάλι με τη Νεφέλη Μαϊστράλη σε ένα έργο για το στεγαστικό και τον έρωτα.
Στο Παλκοσένικο αγαπάμε πολύ να συλλέγουμε θεατρικές ιστορίες και να τις αποτυπώνουμε σε “ψηφιακό χαρτί”. Στιγμές που έμειναν χαραγμένες στη μνήμη, παρότι πιθανώς δε φωτίστηκαν από τους προβολείς της σκηνής, γιατί ίσως έλαβαν χώρα στην πλατεία, στο φουαγιέ, στα καμαρίνια, στους διαδρόμους… Έχεις κάποια τέτοια στιγμή που να θυμάσαι και που θα ήθελες να μοιραστείς μαζί μας;
Το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό είναι μια παράσταση πριν πολλά χρόνια σε ένα μικρό χωριό της Κρήτης, όπου την ώρα της παράστασης , ακριβώς δίπλα μου ένας κύριος έψηνε σουβλάκια και μου έκανε νόημα ότι θα μου κρατήσει για μετά.(!)
Θανάση σ’ ευχαριστώ πάρα πολύ για την όμορφη κουβέντα μας, ήταν μεγάλη χαρά και τιμή για εμάς να σε έχουμε σήμερα στη συντροφιά του Παλκοσένικου και σου ευχόμαστε ολόψυχα κάθε επιτυχία, σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο.