Οι Δίκαιοι: Κριτική Θεάτρου
του Αλμπέρ Καμύ
Σκηνοθεσία: Γιάννης Κακλέας
στο Θέατρο Αποθήκη
Γράφει η Ντίνα Καρρά
Υπάρχει μία λεπτή γραμμή που χωρίζει την εξέγερση από την εκδίκηση, τη δικαιοσύνη από την αυθαιρεσία και την πίστη σε ένα ιδανικό από την τυφλή υποταγή σε αυτό. Στους «Δίκαιους» του Αλμπέρ Καμύ, αυτή η διαχωριστική γραμμή μετατρέπεται σε πεδίο οξείας ηθικής αντιπαράθεσης και, εντέλει, αποκαλύπτει το παράδοξο μιας επανάστασης που κινδυνεύει να αναπαραγάγει όσα αρχικά επιδίωξε να ανατρέψει.
Στη Ρωσία του 1905, πέντε επαναστάτες σχεδιάζουν τη δολοφονία του Μεγάλου Δούκα Σεργκέι, θεωρώντας πως η πράξη τους θα πλήξει την απολυταρχία, συμβάλλοντας, έτσι, στην απελευθέρωση του ρωσικού λαού. Όταν, όμως, η πρώτη απόπειρα αποτυγχάνει, εξαιτίας της παρουσίας παιδιών στην άμαξα του Δούκα, η πολιτική στράτευση έρχεται αντιμέτωπη με την ανθρώπινη ζωή.
Ο Γιάνεκ αρνείται να αποδεχτεί την αθώα ζωή ως παράπλευρη απώλεια ενός μελλοντικού παραδείσου. Ο σκληροπυρηνικός Στεπάν, από την άλλη πλευρά, υποστηρίζει ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα και δε δέχεται κανέναν ηθικό φραγμό ή συναίσθημα μπροστά στο καθήκον. Ανάμεσά τους, η Ντόρα κρατάει ζωντανή την ανθρώπινη διάσταση του αγώνα, εκεί όπου η αγάπη, η επιθυμία και ο φόβος του θανάτου αντιστέκονται στην κυριαρχία της ιδεολογίας.
Ο Καμύ αναγνωρίζει την αναγκαιότητα της επανάστασης, χωρίς ωστόσο να αγνοεί τα όρια που πρέπει να διέπουν τη δράση της. Τονίζει πως η αντίσταση στην αδικία δεν πρέπει να οδηγεί στην αναπαραγωγή της βίας και της καταπίεσης. Ακόμη, και οι πιο αγνές προθέσεις, δεν μπορούν να απαλλάξουν τον άνθρωπο από τις συνέπειες των επιλογών του. Επομένως, όταν ένα ιδανικό υπερισχύει της ανθρώπινης ζωής, η επανάσταση κινδυνεύει να μετατραπεί σε μία νέα μορφή εξουσίας.
Η σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα επιχειρεί να επικαιροποιήσει την πολιτική και ηθική σύγκρουση του έργου, συνδέοντας τη Ρωσία του 1905 με τη διαχρονικότητα της πολιτικής βίας και των ιδεολογικών αγκυλώσεων. Οι προβολές και τα στοιχεία επικού θεάτρου διευρύνουν το ιστορικό πλαίσιο, χωρίς ωστόσο να αποκτούν πάντοτε σαφή δραματουργική λειτουργία. Το καταφύγιο των συνωμοτών μετατρέπεται σε χώρο ηθικού εγκλεισμού, ενώ η μετάβαση στη φυλακή υποδηλώνει τη ρευστότητα των ορίων ανάμεσα στην ελευθερία και την αιχμαλωσία.
Στον πυρήνα της παράστασης τοποθετείται και η σχέση του Καλιάγεφ με τη Ντόρα. Ο έρωτάς τους αναδεικνύει τη σύγκρουση ανάμεσα στην επαναστατική στράτευση και την προσωπική επιθυμία, προσδίδοντας ανθρώπινη διάσταση στα ιδεολογικά διλήμματα.
Ωστόσο, η συναισθηματική έμφαση δεν ενσωματώνεται πάντοτε οργανικά στην πολιτική σύγκρουση, με αποτέλεσμα ο έρωτας να κινδυνεύει να λειτουργήσει ως παράλληλη ιστορία και όχι ως αναπόσπαστο μέρος του τραγικού διλήμματος. Η παράσταση διαθέτει ιδεολογικό προσανατολισμό και σκηνοθετική ταυτότητα, χωρίς όμως να μετατρέπει πάντοτε τις προθέσεις της σε αντίστοιχη σκηνική ένταση.
Ερμηνευτικά, η διανομή παρουσιάζει άνισο αποτέλεσμα. Ο Κωνσταντίνος Μπιμπής, ως «Ιβάν Καλιάγιεφ», ξεχωρίζει για το πάθος με τον οποίο αποδίδει τον εσωτερικό διχασμό του ήρωα. Η Βερόνικα Δαβάκη, ως «Ντόρα Ντουλέμποφ», επιλέγει χαμηλότερους τόνους, αναδεικνύοντας την ευαισθησία της ηρωίδας, χωρίς πάντοτε να προσδίδει στην ερμηνεία της την απαιτούμενη δραματική αιχμή. Ο Νίκος Δερτιλής αποδίδει την ιδεολογική ακαμψία του «Στεπάν Φεντόροφ», μένοντας περισσότερο στην εξωτερική έκφραση του φανατισμού.
Οι ερμηνείες του Γιάννη Σαμψαλάκη στο ρόλο του αρχηγού της οργάνωσης «Μπόρις Αννένκοφ» και του Χρήστου Τσάβου στο ρόλο του φοιτητή «Αλέξει Βοΐνοφ» διατηρούν μέτρο και φυσικότητα, χωρίς ιδιαίτερη σκηνική ένταση, ενώ η «Μεγάλη Δούκισσα Ελισάβετ» της Τζούλης Σούμα και ο διευθυντής της αστυνομίας «Σκούρατοφ» του Δημήτρη Γεωργαλά συμπληρώνουν το σύνολο με συνέπεια, χωρίς να αναπτύσσουν αξιοσημείωτο ερμηνευτικό βάθος.
Το σκηνικό της Ηλένιας Δουλαδίρη υποστηρίζει διακριτά την αίσθηση του εγκλεισμού, μετατρέποντας τον χώρο σε ένα περίκλειστο σύμπαν αναμονής και ηθικής δοκιμασίας. Τα κοστούμια του Νίκου Χαρλαύτη διατηρούν την ιστορική φυσιογνωμία της εποχής. Οι φωτισμοί της Στέλλας Κάλτσου δημιουργούν ατμοσφαιρικές μεταβάσεις ανάμεσα στην αγωνία και την απειλή, ενώ η μουσική του Βάιου Πράπα ενισχύει τη συναισθηματική ένταση, παραμένοντας οργανικά συνδεδεμένη με τη δραματουργία.
Τελικά, το πιο επικίνδυνο πρόσωπο της εξουσίας δεν είναι εκείνο που φοράει το στέμμα, αλλά εκείνο που πιστεύει πως έχει το ηθικό δικαίωμα να το φορέσει. Και αυτή είναι η πιο σκληρή αλήθεια των «Δικαίων».
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
Εισιτήρια: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/oi-dikaioi/
Σχετικά άρθρα: