Γράφει ο Διονύσης Μαλαπέτσας
Λένε πως ζούμε στην “εποχή της πληροφορίας” και έτσι πρέπει να είναι, αν σκεφτεί κανείς τον τεράστιο όγκο δεδομένων που παράγονται και διακινούνται ανά δευτερόλεπτο σε ολόκληρο τον πλανήτη. Πριν λίγα χρόνια, η πληροφορία ήταν εκθετικά λιγότερη, σαφώς περιεκτικότερη και πιο ουσιώδης. Προσεγγίζοντας στην αρχαιότητα συναντούμε γνωμικά όπως τα “ουκ εν τω πολλώ το ευ” και “λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν”. Έτσι, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, ίσως τελικά να είναι ορθότερο το ότι σήμερα ζούμε στην “εποχή της άχρηστης πληροφορίας”. Το πλέον όμως δυσάρεστο είναι πως το μεγαλύτερο μέρος της πληροφορίας του αρχαίου κόσμου δεν κατάφερε να επιβιώσει στο πέρασμα των αιώνων και έτσι στην πραγματικότητα δεν έχουμε παρά ψήγματα της αρχαιοελληνικής νόησης. Ψήγματα στα οποία καμιά φορά έρχονται να προστεθούν κάποια νεοανακαλυφθέντα θραύσματα. Μερικά τέτοια, σπουδαία και πολύτιμα, θραύσματα ήρθαν πρόσφατα στο φως το 2022, κατά τη διάρκεια ανασκαφών σε αρχαιολογικό χώρο της Αιγύπτου. Εκεί, μέσα σε ένα ταφικό μνημείο, παράμερα απ’ τα υπόλοιπα κτερίσματα, βρέθηκε κάπου στη γωνιά τσαλακωμένος και παραπεταμένος ένας πάπυρος. Στη μια του πλευρά υπήρχε σχεδιασμένο ένα τοπογραφικό διάγραμμα που όριζε κάποτε το χώρο. Στην άλλη υπήρχαν μερικά θραύσματα απ’ τον άγιο λόγο του Ευριπίδη, χαμένα χιλιάδες χρόνια τώρα στη λήθη. Μερικοί στίχοι από μια σκηνή της Ινούς, ακόμα λίγοι απ’ τον Πολύιδο, τον Κορίνθιο μάντη, κάμποσοι στίχοι από μια σκηνή του Φαέθωνος, του επιπόλαιου γιού του Ηλίου, λίγοι ακόμα στίχοι από τους Κρητικούς, αλλά και από εκείνη την προκλητική -για την εποχή της- Ανδρομέδα και άλλα χαμένα έργα του μεγάλου μας ποιητή. Θραύσματα λόγου σκαλισμένα σε πέτρες, χαραγμένα σε όστρακα, γραμμένα σε πάπυρους και περγαμηνές, λόγια που μπορεί κάποιος να αφιέρωσε σε κάποιον, λόγια που ίσως ένας ηθοποιός να έγραψε πρόχειρα για να τα αποστηθίσει, λόγια που ταξίδεψαν στο χώρο και στο χρόνο κι ύστερα παγιδεύτηκαν σε μια κάψουλα που τους επέτρεψε να επιβιώσουν στο πέρασμα των αιώνων. Και αν τα (άλλοτε) υγρά χώματα της Ελλάδας ευνόησαν τη σήψη του υλικού μέσου, δε συνέβη το ίδιο και με το ξηρό περιβάλλον της Αιγύπτου, που όπως ακούγεται και στην παράσταση “έχει την τάση να συγχωρεί” και έτσι ο πάπυρος επέζησε και πάνω του ο λόγος του Ευριπίδη, έστω και με κάποιες φθορές να παίζουν το κρυφτούλι με τις λέξεις, είτε με ξεβαμμένα γράμματα, είτε με τρύπες που κατάπιαν λέξεις ή και φράσεις ολάκερες. Και καθώς ακούς τα γεγονότα να εξιστορούνται, ξαφνικά ο λόγος παύει και λογικά ρωτάς “και μετά, τι έγινε μετά;”, μα κανείς δε γνωρίζει να σου απαντήσει, γιατί εκεί τελειώνει ο πάπυρος, ή κόβεται η περγαμηνή, ή λείπει το υπόλοιπο του θραύσματος… Τότε επιστρέφει η βαριά σιωπή, σαν το σκοτάδι που νικήθηκε για λίγο απ’ την αστραπή. Η σιωπή που όπως λέγεται και στο έργο είναι φτωχή μπροστά στις λέξεις…
Και αν αναρωτιέστε για ποια παράσταση μιλάω, αναφέρομαι φυσικά στα “Θραύσματα: Ευριπίδης”, που έλαβαν σάρκα και οστά από τον αρχαιολόγο, ηθοποιό και σκηνοθέτη, Ευθύμη Θέου και έγιναν μια υπέροχη σκηνική σύνθεση, που ακροβατεί στα όρια του θεάτρου και της αρχαιολογίας. Τα συστατικά της παράστασης είναι απλά. Ο Λουκάς Μπάκας ανέλαβε να επιμεληθεί το σκηνικό χώρο και τον εμπλούτισε με λίγο χώμα και μερικά απλά αρχαιολογικά εργαλεία. ‘Υστερα ο Παύλος Θανόπουλος ανέλαβε να ντύσει το έργο με ρούχα καθημερινά, ανάλογα με φόρμες εργασίας αρχαιολόγων. Κι έπειτα ο Κορνήλιος Σελαμσής ανέλαβε τα φωνητικά και τη μουσική διδασκαλία, έχοντας στη φαρέτρα του τις εξαιρετικές φωνητικές ικανότητες που πάντα ξεχωρίζουν στους απόφοιτους τους Εθνικού. Με μικρά και προσεκτικά βήματα σχεδίασε η Νικολέτα Ξεναρίου την κινησιολογία του έργου. Και έπειτα όλα αυτά ο Ευθύμης Θέου και η Βασιλική Σουρή τα έβαλαν στη σειρά σκηνοθετώντας την παράσταση. Στη δραματουργική επεξεργασία συνέβαλε και ο Κυριάκος Καρσεράς που μαζί με τον Ευθύμη Θέου έφιταξαν μια παράσταση με έξυπνο χιούμορ, αρκετή συγκίνηση και το μεγαλείο των ευριπίδειων λόγων. Προσθέτουμε ένα αρχαίο θέατρο για να ανέβει το έργο και βέβαια το ταλέντο και τις τεράστιες υποκριτικές ικανότητες των παιδιών του Εθνικού (Γιώργος Κριθάρας, Ηλέκτρα Νικολούζου, Κατερίνα Παπανδρέου, Γιώργος Σύρμας, Ευθύμης Θέου) και το αποτέλεσμα είναι απλά μαγικό. Τουλάχιστον αυτό ζήσαμε εμείς στο αρχαίο θέατρο Μήλου, την περασμένη Παρασκευή, σε μια σκηνή που φωτίζεται από τον ήλιο και έχει για πλάτη τη θάλασσα και το στερέωμα, βαμμένο στα χρώματα του ηλιοβασιλέματος. Χωρίς τεχνολογικά εφέ, ρομποτικούς προβολείς, προτζέκτορες και techno-μπιτάτες μουσικές να βεβηλώνουν την ιερότητα των λόγων του ποιητή (Αχ έρμη Αντιγόνη…). Μοναδική μουσική εκείνη των τεττίγων, που έπαιζαν για το κοινό τους ζωντανά, σαν σε κοντσέρτο. Αυτά λοιπόν ήταν τα “Θραύσματα” που μετά την πρεμιέρα τους στο νησί της Αφροδίτης, συνεχίζουν το ταξίδι στα αρχαία θέατρα της χώρας.
Είναι συγκλονιστικό και ανατριχιαστικά συγκινητικό το γεγονός πως κάτω απ’ τα πόδια μας βρίσκονται θαμμένοι μέσα στα χώματα ολόκληρου του αρχαίου κόσμου, τέτοιοι θησαυροί καταδικασμένοι στην αφάνεια και στην ανυπαρξία, θύματα του σύγχρονου -απολίτιστου- πολιτισμού μας. Είναι απίστευτο το ότι κάπου μέσα στην απέραντη υδάτινη έκταση ταξιδεύουν λόγια χαραγμένα σε κουφάρια οστράκων, όπως εκείνα που έπεσαν τυχαία στα χέρια του καθηγητή Δρ. Pieter Johannes Sijpesteijn πριν μισό αιώνα, αγορασμένα από έναν παλαιοπώλη στο παζάρι του Λούξορ. Και πόσο ευλογημένη συγκυρία είναι όταν τέτοια όστρακα ξεβράζονται ή όταν η σκαπάνη χτυπήσει απαλά πάνω σε μια μαρμάρινη επιγραφή, που μια γωνιά της μόλις ξεπρόβαλε απ’ το χώμα και ξαναντίκρισε το φως του ήλιου, έπειτα από χιλιάδες χρόνια ακουσίου σκότους. Ένας κόσμος χαμένες λέξεις… Αν τύχει λοιπόν και βρεθείτε δείλι κοντά σ’ αρχαίο θέατρο ρίξτε μια ματιά μήπως είστε τυχεροί και ανεβαίνουν τα “Θραύσματα” και κάντε στον εαυτό σας τούτο το δώρο να ακούσει σε παγκόσμια πρώτη τα λόγια αυτά ύστερα από δυόμισι χιλιάδες χρόνια σιωπής…
«ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ: Ευριπίδης»
Μια σκηνική σύνθεση στα όρια του θεάτρου και της αρχαιολογίας
Από 11.07.2025
ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ
Πρόγραμμα Περιοδείας
11/07 19:30 Αρχαίο Θέατρο Μήλου
18/07 19:30 Αρχαίο Θέατρο Ερέτριας
26/07 19:30 Αρχαίο Θέατρο Θάσου
30/07 19:30 Αρχαίο Θέατρο Μυτιλήνης
01/08 19:30 Αρχαίο Θέατρο Ηφαιστίας Λήμνου
02/08 19:30 Αμφιθέατρο Μαρασλείου Σχολής Αγίου Ευστρατίου
27/08 17:30 Αρχαίο Θέατρο Καρθαίας Κέας
06/09 19:00 Αρχαίο Θέατρο Ζέας, Πειραιάς
· Η είσοδος στους χώρους είναι δωρεάν | Απαραίτητη η προκράτηση θέσεων.
· Έναρξη ηλεκτρονικής προκράτησης: Τρίτη 1 Ιουλίου
· Περιορισμένος αριθμός δελτίων εισόδων θα διατίθεται κατά σειρά προτεραιότητας στην είσοδο των θεάτρων 60 λεπτά πριν την έναρξη των παραστάσεων.
· Στο Αρχαίο Θέατρο Μυτιλήνης, στο Αρχαίο Θέατρο Ηφαιστίας Λήμνου και στο Αρχαίο Θέατρο Ζέας Πειραιά θα καταβάλλεται το αντίτιμο του αρχαιολογικού χώρου.
Ευθύμης Θέου
Σκηνοθεσία, δραματουργική επεξεργασία
Κυριάκος Καρσεράς
Μεταγραφή αποσπασμάτων, συνεργασία στη δραματουργία
Λουκάς Μπάκας
Σκηνικός χώρος
Παύλος Θανόπουλος
Κοστούμια
Κορνήλιος Σελαμσής
Μουσική σύνθεση, μουσική διδασκαλία
Νικολέτα Ξεναρίου
Κίνηση
Εύα Σαραγά
Δραματολόγος παράστασης
Βασιλική Σουρή
Βοηθός σκηνοθέτη
Βαγγέλης Ξενοδοχίδης
Βοηθός σκηνογράφου
Ερμηνεύουν
Γιώργος Κριθάρας, Ηλέκτρα Νικολούζου, Κατερίνα Παπανδρέου, Γιώργος Σύρμας, Ευθύμης Θέου
περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ: https://palcoscenico.gr/thraysmata-evripidis-ethniko-theatro-periodeia-kalokairi-2025/