Συνέντευξη: Γιάννης Παπάζογλου
Επιμέλεια συνέντευξης: Διονύσης Μαλαπέτσας
Το Παλκοσένικο έχει σήμερα τη μεγάλη χαρά να φιλοξενεί τον θεατρικό συγγραφέα Γιάννη Παπάζογλου και να κουβεντιάζει μαζί του με αφορμή τις παραστάσεις των έργων του «Εκτροφείο Τεράτων» και «Ο Βασιλιάς Γυμνός» που ανεβαίνουν στο Θέατρο Αργώ.
Κ. Παπάζογλου, σας καλωσορίζω στο «Παλκοσένικο» και ξεκινώντας θα θέλαμε να μας πείτε δυο λόγια για τα έργα σας που ανεβαίνουν τη φετινή χειμερινή σεζόν στη σκηνή του Θεάτρου Αργώ. Πρόκειται για τα «Εκτροφείο Τεράτων» και «Ο Βασιλιάς Γυμνός», που έχουν και τα δύο κοινωνικοπολιτική θεματολογία, κάτι που σταθερά απασχολεί το έργο σας.
Στο «Εκτροφείο Τεράτων» κεντρικό πρόσωπο είναι η Ξένια, ανώτερο τραπεζικό στέλεχος. Εγκλωβισμένη στο γραφείο της οδηγείται σ’ έναν απολογισμό της μέχρι τώρα ζωής της. Η καριέρα και το τίμημα ανόδου. Τα τραύματα. Οι ενοχές. Βιώνει μια εσωτερική κρίση παράλληλα με την κοινωνική, που ’χει πάρει τη μορφή εξέγερσης. Στο «Ο Βασιλιάς Γυμνός», ήρωας είναι ο πρωθυπουργός. Απομονωμένος σε κελί μοναστηριού, αναμετράται με τον ίδιο του τον εαυτό. Κι έρχεται αντιμέτωπος με τα προσωπικά του ερείπια και τα ξέφτια των αλλοτινών ονείρων. Το καταπιεσμένο πρόσωπο συγκρούεται με το κατασκευασμένο προσωπείο μέσα σ’ έναν ιλαροτραγικό μονόλογο.
Σπουδάσατε Νομική, ασκήσατε ενεργά τη δικηγορία και παράλληλα είστε συγγραφέας μ’ ένα πλούσιο έργο στο χαρτοφυλάκιό σας. Επί προσωπικού, ποια είναι τα κίνητρά σας, γιατί γράφετε; Είναι κάποια ανάγκη σας, είναι κάποιος σκοπός, κάποιος στόχος;
Μια διόρθωση. Άσκησα ενεργά τη δικηγορία για 40 χρόνια. Τώρα πλέον έχω συνταξιοδοτηθεί. Παράλληλα ήμουν και θεατρικός συγγραφέας. Κίνητρο για τη συγγραφή ήταν απ’ αρχής η επιθυμία να εκφράσω τον τρόμο που μου προξενούσαν όσα συνέβαιναν γύρω μου. Να μιλήσω για τη βία, τον ρατσισμό, την ενδοοικογενειακή κακοποίηση, τις εργασιακές σχέσεις.
Στα δικαστήρια αναζητείται, θεωρητικά τουλάχιστον, η αλήθεια. Στο θέατρο, όμως, μπορούν να συνυπάρχουν πολλές αλήθειες. Ως δικηγόρος και ως συγγραφέας, πιστεύετε τελικά ότι υπάρχει μία αντικειμενική αλήθεια για έναν άνθρωπο; Ή μόνο διαφορετικές αφηγήσεις της;
Η αλήθεια είναι πάντα υποκειμενική. Εξαρτάται από την οπτική του ατόμου, που τη διαμορφώνουν διάφοροι παράγοντες. Η παιδεία, η κριτική σκέψη, η μνήμη καθώς και η ψυχοσύνθεση του καθενός. Γι’ αυτό και στα δικαστήρια συναντάς αντικρουόμενες αλήθειες.
Ο τίτλος «Εκτροφείο Τεράτων» δεν αφορά στη γέννηση ενός τέρατος, καθώς ένα εκτροφείο προϋποθέτει ένα περιβάλλον που το δημιουργεί και το συντηρεί. Τελικά, ποιος εκτρέφει τα τέρατα; Η οικογένεια, η κοινωνία, η εξουσία; Και μέχρι ποιο σημείο μπορεί ο άνθρωπος να επικαλείται το περιβάλλον του χωρίς ν’ απαλλάσσεται από τη δική του ευθύνη;
Όταν το περιβάλλον (οικογενειακό, κοινωνικό, πολιτικό) προωθεί αξίες και ιδέες αντίθετες με τον ανθρωπισμό, γεννιούνται τα τέρατα. Η πατριαρχία, η ξενοφοβία, η θρησκοληψία, το κυνήγι του κέρδους δημιουργούν άτομα που συνθέτουν την κοινοτοπία του κακού. Χρέος όλων είναι να αντιδράσουν στο ζόφο που επιβάλλει η κυρίαρχη τάξη πραγμάτων. Πόσοι γενναίοι θα βαδίσουν κόντρα στο ρεύμα;
Έχετε πει παλαιότερα πως «ο έρωτας είναι το τελευταίο καταφύγιο στην εποχή των τεράτων». Δεν διαφωνώ, αναρωτιέμαι όμως: αν ο άνθρωπος καταφεύγει στον έρωτα για να σωθεί από έναν βίαιο κόσμο, δεν ελλοχεύει ο κίνδυνος αυτό το καταφύγιο να γίνει τελικά η φυγή του από την ευθύνη του απέναντι στον κόσμο και τη συλλογική δράση που αυτή απαιτεί;
Ο έρωτας είναι συνομιλία ψυχών και σωμάτων. Επικοινωνία με τον Άλλον. Νησίδα συντροφικότητας σε κοινωνία που επιβάλλει την απομόνωση, την αποξένωση. Δεν αναιρεί τη συμμετοχή στη συλλογική δράση. Είναι ανάσα ζωής.
Ο φασισμός στα έργα σας δεν εκκινεί μόνο από τα πάνω, από την εξουσία, αλλά οι αφετηρίες του βρίσκονται συχνά πολύ χαμηλότερα, μέσα στο ίδιο μας το σπίτι, στο ζευγάρι, στην οικογένεια, στην εργασία, στις κοινωνικές μας σχέσεις, στον τρόπο που συμπεριφερόμαστε στον πιο αδύναμο. Από πού θεωρείτε πως ξεκινάει συχνότερα το πρόβλημα;
Η οικογένεια, το σχολείο, ο στρατός, το κράτος μπορούν ν’ αποτελέσουν φυτώρια αυταρχισμού. Το ίδιο κι ο εργασιακός χώρος. Το αυγό του φιδιού επωάζεται οπουδήποτε. Το θέμα είναι να εντοπίσουμε το πρόβλημα και να αντιδράσουμε έγκαιρα. Προτού γίνουν πραγματικότητα μελλοντικές δυστοπίες.
Για να υπάρξει ένας «Γυμνός Βασιλιάς», χρειάζεται κι ένα πλήθος που προσποιείται ότι βλέπει τα ρούχα του. Πόσο συνυπεύθυνοι είμαστε τελικά εμείς οι πολίτες για τους πολιτικούς που καταγγέλλουμε;
Δεν προσποιείται ότι τα βλέπει. Όντως τα βλέπει. Λόγω της πλύσης εγκεφάλου από τα κατεστημένα μέσα ενημέρωσης. Πρέπει ν’ αποκτήσουμε κρίση. Ν’ αναζητούμε όσα μας κρύβουν. Να σκίζουμε την κουρτίνα για να δούμε την αλήθεια γυμνή.
Σε κάποιο έργο σας, έχετε βάλει έναν ήρωά σας να πιστεύει ότι η αλλαγή δεν έρχεται με τα όπλα, αλλά με την τέχνη και την παιδεία. Έπειτα από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες θεατρικής γραφής, έχετε ακόμη την ίδια πίστη ότι το θέατρο μπορεί πράγματι ν’ αλλάξει συνειδήσεις;
Το θέατρο δεν αλλάζει συνειδήσεις μέσα σ’ ένα βράδυ. Το καλό θέατρο δεν διδάσκει, δεν στέλνει μηνύματα, δεν δίνει απαντήσεις. Θέτει μόνο ερωτήματα για θέματα που αφορούν την ανθρώπινη κατάσταση. Ο θεατής καλείται να δώσει τις δικές του απαντήσεις και να ερμηνεύσει τη γύρω του πραγματικότητα. Το θέατρο τού προσφέρει τα εργαλεία. Συνεπώς, η τέχνη και η παιδεία παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επανανάγνωση του κόσμου.
Ζούμε, δυστυχώς, σε μια περίοδο πλήρους αποπολιτικοποίησης και κοινωνικής απομόνωσης. Μήπως έχει έρθει η ώρα να επιστρατεύσουμε ένα πιο διδακτικό θέατρο, που όχι μόνο να γεννά, αλλά να απαντά επί σκηνής τα ερωτήματα που νωρίτερα έθεσε;
Θεωρώ πως το διδακτικό θέατρο είναι απωθητικό για τον σκεπτόμενο θεατή. Τον αντιμετωπίζει ως ανώριμο άτομο που χρειάζεται τη σοφία και τις υποδείξεις του συγγραφέα.
Γράφετε κάποιο νέο έργο αυτό το διάστημα; Ή έχετε κάποια ιδέα κατά νου που περιμένει να ωριμάσει για να περάσει στο χαρτί;
Έχω ξεκινήσει να δουλεύω πάνω σε μια ιδέα με θέμα τους πρόσφυγες και τις συνθήκες κράτησής τους. Θ’ αποτελέσει το τρίτο μέρος μιας άτυπης τριλογίας («Εξόριστοι» και «Ο λυγμός των σκυλιών», τα άλλα δύο μέρη που έχουν προηγηθεί).
Στο «Παλκοσένικο» αγαπάμε να συλλέγουμε ιστορίες, στιγμές που μπορεί να μη φωτίστηκαν από τους προβολείς και να έλαβαν χώρα στη σκηνή ή πέριξ αυτής, στα παρασκήνια, στα καμαρίνια, στην πλατεία, στο φουαγιέ. Έχετε κάποιες τέτοιες στιγμές που να σας έχουν μείνει για κάποιο λόγο χαραγμένες στη μνήμη και που θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας;
Οι καλύτερες στιγμές στα 40 χρόνια θεατρικής δράσης είναι οι συζητήσεις με θεατές μετά το τέλος των παραστάσεων. Οι ανταλλαγές σκέψεων και προβληματισμών.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση “Εκτροφείο Τεράτων”.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση “Ο Βασιλιάς Γυμνός”.
Εκδώστε εδώ διαδικτυακά τα εισιτήριά σας.
Σχετικά άρθρα:
Συνέντευξη: Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος
Συνέντευξη: Παναγιώτης Παναγόπουλος
Ο Βασιλιάς Γυμνός του Γιάννη Παπάζογλου από 2/11 στο Θέατρο Αργώ
Εκτροφείο Τεράτων του Γιάννη Παπάζογλου από 16/10 στο Θέατρο Αργώ
Αμερικάνικος Βούβαλος | Σκηνοθεσία: Γιάννης Μπέζος | 2ος Χρόνος στο Θέατρο Σημείο