Γράφει η Ελπινίκη Νίνου
Στο παγερό σύμπαν του Ουίλιαμς
«Έργο δύο προσώπων» στο Θέατρο Ροές
Ένα από τα πιο παράξενα και αποκαλυπτικά έργα του Tennessee Williams, το Έργο δύο προσώπων (The Two-Character Play), παρουσιάζεται στο Θέατρο Ροές σε σκηνοθεσία της Νάνας Παπαδάκη, με πρωταγωνιστές την ίδια και τον Βαγγέλη Παπαδάκη. Το έργο, που ο ίδιος ο συγγραφέας χαρακτήριζε ως το καλύτερό του μετά το Λεωφορείο ο Πόθος, ανήκει στην ύστερη και πιο σκοτεινή περίοδο της γραφής του και θεωρείται ένα από τα πιο προσωπικά και ιδιότυπα κείμενά του.
Στο κέντρο του έργου βρίσκονται δύο αδέλφια, ο Φελίς και η Κλερ Ντεβότο, ηθοποιοί ενός περιοδεύοντος θιάσου που έχουν φτάσει σε μια άγνωστη πόλη. Όταν ο θίασος τους εγκαταλείπει, βρίσκονται μόνοι μέσα σε ένα άδειο θέατρο, μπροστά σε μια παράσταση που πρέπει να πραγματοποιηθεί χωρίς κοινό και χωρίς καμία βεβαιότητα. Το έργο που καλούνται να παίξουν μοιάζει όλο και περισσότερο με τη δική τους ζωή· οι μνήμες, οι φόβοι και οι ενοχές τους εισβάλλουν στη σκηνή και τα όρια ανάμεσα στη θεατρική πράξη και την πραγματικότητα αρχίζουν να καταρρέουν.
Το Έργο δύο προσώπων είναι ένα έργο βαθιά μεταθεατρικό. Ο Ουίλιαμς το ξαναδούλεψε επανειλημμένα από το 1966 έως το 1975, επιχειρώντας να αποτυπώσει εκεί μια εμπειρία εγκλεισμού – ψυχικού και υπαρξιακού. Στο κείμενο διασταυρώνονται υπόγεια συγγένειες με το θέατρο του Samuel Beckett, η ιδέα της θεατρικής ταυτότητας που διαλύεται όπως στο έργο του Luigi Pirandello, αλλά και η κινηματογραφική αγωνία της Νύχτας Πρεμιέρας του John Cassavetes. Στον πυρήνα του, ωστόσο, παραμένει μια βαθιά ουιλιαμσιανή αγωνία: η εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στην τρυφερότητα και στην τρέλα, ανάμεσα στην ανάγκη για συντροφικότητα και στον φόβο της διάλυσης.
Η σκηνοθεσία της Νάνας Παπαδάκη επιλέγει να αντιμετωπίσει το έργο με μια σχεδόν αμείλικτη καθαρότητα. Η προσέγγιση είναι σκληρή, «αμερικανική» στον τρόπο που αντιμετωπίζει το κείμενο — κάτι που συνδέεται και με την ίδια την καταγωγή του έργου. Δεν υπάρχει καμία προσπάθεια δραματοποίησης μιας ήδη τραγικής κατάστασης, καμία πρόθεση να μετατραπεί η ιστορία των δύο αδελφών σε μελόδραμα, κανένας συναισθηματικός εξαναγκασμός προς τον θεατή. Ούτε καν μια προσπάθεια εξήγησης.
Αντίθετα, η παράσταση μοιάζει να αποδέχεται τη σκοτεινή περιοχή όπου κινείται ο Ουίλιαμς. Το σκηνικό περιβάλλον παραμένει παγερό, σχεδόν άδειο από προστατευτικά στοιχεία. Τα βλέμματα των ηθοποιών γυαλίζουν από ένταση και η ψυχολογική κατάσταση των προσώπων μοιάζει να ισορροπεί συνεχώς στο όριο της διάλυσης. Εκεί αναδεικνύεται και η ιδιαίτερη ποιότητα του κειμένου: η αίσθηση ότι οι χαρακτήρες δεν «παίζουν» απλώς ένα έργο, αλλά βρίσκονται εγκλωβισμένοι μέσα σε αυτό.
Οι ερμηνείες της Νάνας Παπαδάκη και του Βαγγέλη Παπαδάκη κινούνται σε αυτή τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στον έλεγχο και την αποσύνθεση. Οι δύο ηθοποιοί δεν επιχειρούν να εξηγήσουν τους χαρακτήρες τους ούτε να τους προστατεύσουν από τη σκληρότητα του έργου. Τους αφήνουν να υπάρξουν μέσα στη ρωγμή που ανοίγει ο Ουίλιαμς: δύο άνθρωποι που κρατιούνται ο ένας από τον άλλον για να μη χαθούν, ενώ την ίδια στιγμή η πραγματικότητα γύρω τους μοιάζει να καταρρέει.
Το Έργο δύο προσώπων δεν είναι ένα έργο εύκολο ούτε καθησυχαστικό. Είναι μια θεατρική εμπειρία που ακουμπά την ευθραυστότητα της ανθρώπινης ύπαρξης χωρίς προστατευτικά φίλτρα. Και όταν μια παράσταση επιλέγει να το αντιμετωπίσει με τέτοια λιτότητα και αυστηρότητα, το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει λιγότερο «θεαματικό», αλλά αποδεικνύεται συχνά πιο ουσιαστικό.
Μένουν τελικά δύο πρόσωπα στη σκηνή — και η αίσθηση ότι το θέατρο, όπως και η ζωή, μπορεί να συνεχιστεί ακόμη και όταν όλα γύρω μοιάζουν να έχουν ήδη διαλυθεί.