Είδαμε την “Κουκλίτσα” στο Εθνικό Θέατρο

Γράφει η Ελπινίκη Νίνου
Η «Κουκλίτσα» της Μαρίας Πανουργιά στο Εθνικό Θέατρο δεν είναι απλώς μια ακόμη σκηνική αναφορά στο Το Κουκλόσπιτο· είναι μια συμπύκνωση της ουσίας του, μεταφερμένη από τον χώρο (κουκλόσπιτο) στο σώμα (κουκλίτσα).
Όταν ο Henrik Ibsen παρουσίασε το «Κουκλόσπιτο» το 1879, η απόφαση της Νόρας να εγκαταλείψει τον σύζυγο και τα παιδιά της προκάλεσε κοινωνικό σεισμό. Η περίφημη «πόρτα που κλείνει» δεν ήταν απλώς ένα δραματουργικό εύρημα — ήταν μια ρήξη με την ίδια την έννοια της γυναικείας ταυτότητας όπως οριζόταν τότε. Σήμερα, η ρήξη αυτή δεν έχει χάσει τη δύναμή της· απλώς έχει αλλάξει μορφή. Και εδώ ακριβώς παρεμβαίνει η Πανουργιά: δεν αναπαριστά τη Νόρα, αλλά ανασυνθέτει την κατάστασή της σε μια ξεχωριστή δραματολογική ανάγνωση του έργου με τη συνδρομή του Αντώνη Αντωνόπουλου και της Έρι Κύργια.

Η «Κουκλίτσα» χτίζει μια σκοτεινή, σχεδόν ονειρική ατμόσφαιρα, που όμως σε κρατά σε διαρκή επαγρύπνηση. Δεν υπάρχει άνεση θέασης· υπάρχει συνεχόμενη, υποβόσκουσα ένταση. Η σκηνοθεσία επιλέγει να τοποθετήσει τη δράση μέσα σε ένα νορβηγικού τύπου σπίτι, το οποίο όμως δεν κατοικείται απλώς — εκτίθεται. Το παρακολουθούμε απ’ έξω, σαν να κοιτάμε μια βιτρίνα. Και κάπου εκεί, το «κουκλόσπιτο» παύει να είναι σκηνικό και γίνεται μηχανισμός παρατήρησης και εγκλωβισμού.

Αυτό που κάνει την παράσταση να ξεχωρίζει είναι η μετατόπιση που επιτυγχάνει: η ουσία του Κουκλόσπιτου δεν βρίσκεται πια στον χώρο, αλλά στο σώμα της «Κουκλίτσας». Η έντονη σωματικότητα και εικαστικότητα λειτουργούν ως βασικά εκφραστικά μέσα. Οι ηθοποιοί δεν ερμηνεύουν απλώς — ενσαρκώνουν καταστάσεις. Ακόμη και οι σιωπηλές παρουσίες, όπως οι κόρες της Νόρας, αποδεικνύονται απολύτως οργανικές: δεν χρειάζονται λόγο για να είναι δραματουργικά ενεργές.

Οι ερμηνείες είναι υποδειγματικές, με απόλυτο έλεγχο του σώματος και της ενέργειας. Η ομάδα των ηθοποιών (Άρης Αρμαγανίδης, Στέλλα Βογιατζάκη, Μπάμπης Γαλιατσάτος, Ελεάνα Γεωργούλη, Δέσποινα Καραγιάννη, Μαρίνα Μάλλιου, Χριστιάνα Ματέλσκα Τόκα, Κατερίνα Παπαδάκη, Φιντέλ Ταλαμπούκας) λειτουργεί αρμονικά και με θαυμαστές συνέργειες και αλληλεπιδράσεις. Η παράσταση βασίζεται σε ένα σύνολο που λειτουργεί με ακρίβεια, χωρίς περιττές εξάρσεις. Τα σκηνικά της Πουλχερίας Τζόβα και Μαρίας Πανουργιά είναι εντυπωσιακά και λειτουργικά ταυτόχρονα: το σπίτι δεν είναι απλώς χώρος δράσης, αλλά σύμβολο — ένα περίβλημα που αποκαλύπτει αντί να προστατεύει. Μαζί με τα ιδανικά κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη, τη μουσική του Γιώργου Μυζήθρα, τους φωτισμούς του Δημήτρη Κασιμάτη και την κίνηση από τη Ζωή Χατζηαντωνίου, η παράσταση απογειώνεται.

Η Πανουργιά δεν «ανεβάζει» Ίψεν· συνομιλεί μαζί του. Και το κάνει με τρόπο καθαρό, χωρίς εντυπωσιοθηρία: κρατά την καρδιά του έργου — τη σύγκρουση ανάμεσα σε ρόλο και ταυτότητα — και την μεταφέρει στο σήμερα, χωρίς να την εξηγεί.

Συμπέρασμα; Η «Κουκλίτσα» είναι μια εξαιρετική παράσταση, που σε καθηλώνει με τη σκοτεινή της ατμόσφαιρα και σε κρατά σε συνεχή εγρήγορση. Με δυνατές ερμηνείες, έντονη σωματικότητα και μια εικαστική γλώσσα που υπηρετεί απόλυτα το νόημα, καταφέρνει κάτι σπάνιο: να αποδείξει ότι ο Henrik Ibsen δεν ανήκει στο παρελθόν — αλλά επιμένει να μας αφορά, όσο εξακολουθούμε να παίζουμε ρόλους που δε μας χωρούν.

Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.

Δείτε ακόμα