Επιμέλεια Συνέντευξης: Διονύσης Μαλαπέτσας
Το Παλκοσένικο έχει σήμερα τη μεγάλη χαρά να φιλοξενεί στη συντροφιά του τον αγαπημένο ηθοποιό Γιάννη Λατουσάκη και να κουβεντιάζει μαζί του με αφορμή την παράσταση “Πολίτες β’ Κατηγορίας” του Brian Friel που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Τζένης Κόλλια, από Πέμπτη έως Κυριακή, στο Θέατρο Τζένη Καρέζη.
Το έργο του Brian Friel εκτός από διαχρονικό είναι δυστυχώς και τραγικά επίκαιρο. Άλλος ένας στόλος ελευθερίας δέχθηκε επίθεση από το κράτος του Ισραήλ και το στρατό του, το πλήρωμά συνελήφθη και κάθε έννοια ανθρώπινου δικαιώματος και αξιοπρέπειας καταστρατηγήθηκε, την ίδια ώρα που ο ICE στις ΗΠΑ πυροβολεί εν ψυχρώ οποιονδήποτε θεωρήσει “τρομοκράτη”. Ποιοι είναι σήμερα οι πολίτες β’ κατηγορίας;
Δυστυχώς ή ευτυχώς είμαστε λίγο ως πολύ όλοι μας. Ζούμε σε έναν κόσμο που έχει εξουσία όποιος έχει περισσότερα χρήματα ή περισσότερες επαφές με τα “σωστά άτομα στη σωστή θέση”. Αν ανήκεις σε μια από αυτές τις δύο κατηγορίες ανθρώπων ή και στις δύο ταυτόχρονα, τότε έχεις πιο πολλές πιθανότητες να “πετύχεις” τους στόχους σου. Τουλάχιστον πιο άμεσα και χωρίς καθόλου κόπο. Δεν ξέρω, όμως, αν αξίζει να τους πετυχαίνεις έτσι. Εμείς, οι υπόλοιποι που αγωνιούμε καθημερινά για το αν θα έχουμε τα αυτονόητα -και κάτι παραπάνω για ασφάλεια- είμαστε οι σημερινοί πολίτες β κατηγορίας.
Σε μια εποχή που η αντίδραση είναι περισσότερο γκρίνια, παρά ουσιαστική αντίδραση και οργανωμένη διαμαρτυρία και διεκδίκηση, από πού θεωρείς πως ξεκινάει το πρόβλημα παρατηρώντας τους ανθρώπους;
Έχουμε την τάση να θέλουμε γρήγορη πρόσβαση σε πληροφορίες, που κατά κύριο λόγο δεν έχουν ούτε βάθος, ούτε ουσία. Έχουμε ξεχάσει να μιλάμε, επειδή στην καθημερινότητά μας συνήθως γράφουμε. Σταδιακά ξεχνάμε να σκεφτόμαστε. Ξεχνάμε να κάνουμε όνειρα ή να χανόμαστε σε άλλοτε ωραίους κι άλλοτε “χαζούς” συνειρμούς, που θα μπορούσε να κάνει το μυαλό μας. Θα βοηθούσε αν διαβάζαμε περισσότερα βιβλία ή αν κάναμε περισσότερες βόλτες, αντί να σκρολάρουμε στο κινητό. Είναι πιο εύκολο να σχολιάσεις θετικά ή αρνητικά, υπερ ή κατά ενός γεγονότος στο διαδίκτυο, απρόσωπα κι από το σπίτι σου, από το να το κουβεντιάσεις δια ζώσης, με φίλους ή και αγνώστους. Φαντάσου πόση δύναμη και συντονισμός χρειάζεται για να οργανωθούμε σωστά, άνθρωποι με κοινή αντίληψη και κοινά “θέλω”, όταν έχουμε ξεχάσει να μιλάμε, να ακούμε, να συνυπάρχουμε και να σεβόμαστε ο ένας τον άλλον. Έχουμε οργή και μίσος για πράγματα που είναι άδικα, αλλά δεν έχουμε βρει το σωστό τρόπο να διεκδικούμε το δίκαιο ή να πολεμάμε γι’ αυτό.
Οι περισσότερες πορείες διαμαρτυρίας, τα συλλαλητήρια και οι συγκεντρώσεις διαλύονται από βίαια επεισόδια μεταξύ ομάδων διαδηλωτών και αστυνομίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το τελευταίο συλλαλητήριο για το δυστύχημα στα Τέμπη όπου η αστυνομία επιτέθηκε απρόκλητα σε ομάδες διαδηλωτών με χημικά και βόμβες κρότου-λάμψης. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι γι’ αυτό ο λαός δε βγαίνει στους δρόμους, λόγω φόβου. Πιστεύεις πως ο λαός φοβάται ή αδιαφορεί, έχοντας αποδεχτεί αβίαστα την κατάσταση;
Στην Ελλάδα, έχουμε μάθει να συνδέουμε τις πορείες με ένα είδος πολέμου μεταξύ ομάδων, αντί να τις αντιμετωπίζουμε σαν ένα μέσο διεκδίκησης των δικαιωμάτων μας. Οι “μπαχαλάκηδες”, που όλοι μας ξέρουμε ποιοι είναι, η αλήθεια είναι πως δεν λείπουν ποτέ από τέτοιες συγκεντρώσεις, και αυτό είναι λογικό και επόμενο να αποθαρρύνει πολύ μεγάλο ποσοστό του λαού να συμμετάσχει σε μια πορεία, λόγω φόβου για τη φυσική τους ακεραιότητα. Ταυτόχρονα, δεν είναι λίγοι και εκείνοι που ενώ ενδιαφέρονται, έχουν κουραστεί. Είναι αυτοί που μετά από δεκαετίες κρίσεων και κοινωνικών αγώνων που δεν έφεραν κανένα αποτέλεσμα, νιώθουν μία ματαιότητα. Παρόλα αυτά, δε λείπει και το ποσοστό εκείνων που αισθάνονται πως όλα αυτά δεν τους αγγίζουν, δεν τους αφορούν και τα βλέπουν σαν απλοί παρατηρητές. Και για μένα, αυτοί είναι ίσως και οι πιο επικίνδυνοι από όλους.
Τα πολιτικά αφηγήματα και ο τρόπος πλαισίωσης που επιλέγουν οι κατέχοντες την εξουσία τους επιτρέπουν να κατασκευάζουν στα μέτρα τους την πραγματικότητα. Οι θεατές, φεύγοντας από το θέατρο, θα έχουν μετακινηθεί ένα βήμα πιο κοντά στο να κατανοούν αυτό που συμβαίνει, όχι μόνο στη σκηνή, αλλά και στην πραγματικότητα;
Θέλω να πιστεύω πως ναι. Άλλωστε αυτός δεν είναι και ο στόχος της εκάστοτε παράστασης; Να πουν όλοι οι ηθοποιοί μαζί την ίδια ιστορία, να γίνει κατανοητή από το κοινό, να προβληματιστεί ο θεατής φεύγοντας και αργότερα αν θέλει και μπορεί να κάνει κάτι γι’ αυτό. Διαφορετικά, φαντάζομαι θα συνεχίσει τη βραδιά του πίνοντας ένα ποτό μιας και το θέατρο ήταν για εκείνον ακόμα μία έξοδος και καθόλου δεν επηρεάζει την αληθινή ζωή, μιας και οι ηθοποιοί λένε ψέματα και κάποιοι πληρώνονται κιόλας γι’ αυτό.
Διαβάζουμε στο δελτίο τύπου πως το έργο είναι εμπνευσμένο από τα γεγονότα της Ματωμένης Κυριακής στο Derry της Ιρλανδίας, το 1972 και η παράσταση είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Κώστα Καζάκου, που μέχρι την τελευταία του πνοή πίστευε στη δύναμη του ανθρώπου. Πιστεύεις εσύ σε αυτή τη δύναμη, μπορεί η ανθρώπινη κραυγή να τρομάξει τους ισχυρούς αυτού του κόσμου;
Όπως απάντησα και πιο πριν είναι εφικτό, αλλά θέλει πολλή οργάνωση και σοβαρότητα. Φυσικά και πιστεύω στη δύναμη του ανθρώπου. Είναι κι από τα λίγα δυνατά όπλα που μας έχουν απομείνει, αν δεν προλάβουμε να τρελαθούμε όλοι.
Αναφερθήκαμε στον αείμνηστο Κώστα Καζάκο, ο οποίος ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος με το πολιτικό θέατρο και έκανε θέατρο για το «εδώ και τώρα» όπως χαρακτηριστικά έλεγε. Τον τελευταίο καιρό το θέατρο ντοκουμέντο, το καταγγελτικό θέατρο και όποιο άλλο είδος μπορεί να ενταχθεί στην ομπρέλα του πολιτικού θεάτρου φαίνεται να βρίσκουν απήχηση στο κοινό. Πιστεύεις πως πρόκειται για μία μόδα, κάτι το διαφορετικό ή φανερώνει σημεία λαϊκής καταπίεσης και οργής που βρίσκει ρωγμές να εκτονωθεί;
Μετά το lockdown, λόγω του covid, υπήρξε η ανάγκη για πιο ανάλαφρες ή κατά βάση κωμικές παραστάσεις κατά τη γνώμη μου. Έτσι και σήμερα γίνεται πιο αναγκαία η τάση του κόσμου να θέλει να δει παραστάσεις που βασίζονται σε αληθινά γεγονότα. Είναι ένας τρόπος να μάθουμε πέντε πράγματα για τη σύγχρονη ιστορία και θέλει τόλμη να πάρεις θέση πολιτικά μέσω του θεάτρου. Ελπίζω πως δεν είναι μόδα, μα ανάγκη των δημιουργών να πουν στ’ αλήθεια κάτι και ανάγκη του κόσμου να δουν αυτό το κάτι.
Φέτος σε συναντήσαμε στο “Ράφτη Κυριών”, στο “Σεσουάρ για δολοφόνους”, στο “Σιρόκο” και τώρα στους “Πολίτες β’ κατηγορίας”. Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σου; Θα συμμετέχεις σε κάποιο καλοκαιρινό σχήμα; Ετοιμάζεις κάτι για τη νέα σεζόν;
Θα συμμετέχω σε δύο πολύ ενδιαφέρουσες παραγωγές στα πλαίσια του “Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός”. Είναι η πρώτη χρονιά που θα το κάνω και ανυπομονώ πολύ και για τις δύο! Η μία πρόκειται να είναι σε σκηνοθεσία της Αικατερίνης Παπαγεωργίου που έχει και τη σύλληψη της ιδέας του έργου και η άλλη είναι σε συνεργασία με τους 4frontal, μιας ομάδας που θα έχω την χαρά και την τιμή να συνεργαστώ για τρίτη φορά. Για του χρόνου ακόμα όλα είναι ρευστά θα πω.
Στο Παλκοσένικο αγαπάμε να συλλέγουμε θεατρικές ιστορίες και να τις καταγράφουμε σε “ψηφιακό χαρτί”. Ιστορίες που μπορεί να έλαβαν χώρα τόσο πάνω στη σκηνή, όσο και πέριξ αυτής, στα παρασκήνια, στα καμαρίνια, στην πλατεία ή στο φουαγιέ, ιστορίες που δε φωτίστηκαν από τους προβολείς, αλλά για κάποιο λόγο κατάφεραν να μείνουν χαραγμένες στη μνήμη σου. Υπάρχει κάποια που θα ήθελες να μοιραστείς μαζί μας;
Δεν έχω συγκεκριμένες. Είναι τόσες πολλές που είναι μάλλον αδύνατο να επιλέξω. Ίσως θα είναι πάντα ανεκτίμητες οι φάρσες που μπορεί να κάνει ένας ηθοποιός από τις γκουίντες σε έναν ηθοποιό που είναι επί σκηνής προκειμένου να τον κάνει να γελάσει, όταν ο ίδιος δε φαίνεται στο κοινό. Θα πω, όμως, πως έχω τη τύχη να συνεργάζομαι τα τελευταία χρόνια με ανθρώπους που εκτιμώ, που έχω αγαπήσει και που τους ευχαριστώ που μου δείχνουν πως είναι αμοιβαίο. (Και που ανέχονται το άθλιο χιούμορ μου…).