Κριτική Θεάτρου: Ο Γλάρος
του Άντον Τσέχοφ
Σκηνοθεσία: Ζωή Ξανθοπούλου
Θέατρο Θησείον
Γράφει ο κωνσταντίνος αβράμης
Μέσα από την ολομέτωπη σύγκρουση ζωής και θεάτρου, η Ζωή Ξανθοπούλου παρουσιάζει το πλέον ταλαιπωρημένο έργο του Τσέχοφ, σπάζοντας μια σειρά από κειμενικές και σκηνογραφικές συμβάσεις — χωρίς όμως να παρεκκλίνει στο ελάχιστο από την (εικαζόμενη) πρόθεση του Ρώσου συγγραφέα.
Το ανέβασμα, που έκανε πρεμιέρα στο Κάστρο Ρίου πριν να παρουσιαστεί στο Θησείον, επενδύει στα μεταθεατρικά στοιχεία του κειμένου, στην παρακμή του χώρου ―ο οποίος παρουσιάζεται ως ένας σκουπιδότοπος― και στην άτακτη παλινδρόμηση μεταξύ της πραγματικότητας και της θεατρικής σύμβασης. Με πολλή τόλμη, επιχειρείται μία διακειμενική αναφορά σε άλλες παραστάσεις του έργου που έχουν παρουσιαστεί στην Αθήνα τα τελευταία χρόνια· πρόκειται για ένα ευφυές κλείσιμο ματιού που ανοίγει έναν διάλογο μεταξύ δημιουργών και θεατρόφιλου κοινού, απενοχοποιώντας την υψηλή συχνότητα με την οποία ανεβαίνει ο «Γλάρος».
Η μουσική της παράστασης (σύνθεση: Φώτης Σιώτας, εκτέλεση: Τάσος Μισυρλής) συνδιαλέγεται αντιστικτικά με τον σκηνικό χώρο, προσφέροντας στιγμές υψηλού λυρισμού, σε ένα τοπίο όπου κυριαρχεί το πλαστικό, το φελιζόλ και οι σακούλες σκουπιδιών (σκηνικά: Βασίλης Αποστολάτος). Η σκηνογραφία δεν επινοεί κάτι το καινοφανές, τουναντίον: επανεγγράφει με τα πιο συνήθη ίσως υλικά μια οπτική αφήγηση που μοιάζει ήδη εκ των προτέρων οικεία: η λίμνη ως έρημη χώρα, ως τόπος απόρριψης και συσσώρευσης της κατανάλωσης. Σε αυτήν την υπερκατανάλωση, που τεκμαίρεται από τον όγκο των αποβλήτων, οδηγεί η αχαλίνωτη παραγωγικότητα του Τριγκόριν.
Εδώ λειτουργεί ως πρίσμα ανάγνωσης του έργου ο πολυγραφότατος λογοτέχνης που βιώνει το ύψιστο τέλμα, παραδεχόμενος πως αναμασά παρεμφερείς εικόνες και παλιά κλισέ. Ιδού η ομφαλοσκόπηση που επιχειρεί η Ζωή Ξανθοπούλου με τον «Γλάρο» της, τον οποίο τοποθετεί στη χωματερή της καλλιτεχνικής υπερπροσφοράς· η παράσταση στο θέατρο Θησείον δεν προσποιείται πως έχει κάποια πρωτοτυπία να κομίσει. Αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως μία αυτοδιάγνωση της στασιμότητας και, μέσω αυτής της αφοπλιστικής της ειλικρίνειας, καταφέρνει να προσφέρει μια σειρά από αυθεντικές, ειλικρινείς στιγμές.
Η κίνηση (Μαρίζα Τσίγκα) άλλοτε τιθασεύει και άλλοτε εκτροχιάζει, με τον πιο γόνιμο τρόπο, τη «νεορεαλιστική» υποκριτική προσέγγιση των ηθοποιών (Δέσποινα Κούρτη, Γιώργος Παπαπαύλου, Βασίλης Ζαφειρόπουλος). Στον καθρέφτη που στήνει ο Τσέχοφ για να κατοπτρίσει τη σύγκρουση της ζωής με το θέατρο και την αυτοφαγία και των δύο, η παράσταση που είδαμε καταφέρνει να μας θυμίσει τι είναι αυτό που καθιστά τον πυρήνα της τσεχοφικής δραματουργίας διαρκώς επώδυνο. Ένα αιχμηρό, κηλιδωμένο και ενοχικό σκηνικό συμβάν για την ανικανότητά μας να απεμπλακούμε από τον βραχνά των προηγούμενων γενεών και να επινοήσουμε καινούργιες φόρμες.