Κριτική Θεάτρου: Κοινός λόγος
Όταν το θέατρο θυμάται στα γενέθλιά του
Θέατρο του Νέου Κόσμου
Γράφει η Ελπινίκη Νίνου
Υπάρχει μια θέση για το θέατρο στην οποία επιστρέφω σχεδόν πεισματικά: το θέατρο είναι πάντα και μόνο εδώ και τώρα. Υπάρχει όσο υπάρχουν σώματα πάνω στη σκηνή και θεατές απέναντί τους. Γεννιέται τη στιγμή που συμβαίνει και, όταν πέσει η αυλαία, χάνεται. Αυτή είναι η δύναμή του και μαζί η καταδίκη του.
Ο «Κοινός λόγος» που είδαμε την Πέμπτη στο Θέατρο του Νέου Κόσμου έρχεται, με έναν παράξενο και πολύ όμορφο τρόπο, να αντιταχθεί ακριβώς σε αυτή την πεποίθηση.
Γιατί αυτό που παρουσιάζεται στη σκηνή δεν είναι ακριβώς μια θεατρική παράσταση. Είναι αφήγηση, μνήμη, αρχείο· ένα ταξίδι προς μια άλλη παράσταση, εκείνη την εμβληματική πρώτη παραγωγή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου το 1997, η οποία με τη σειρά της μας οδηγεί ακόμη πιο πίσω: στις φωνές που συγκέντρωσε η Έλλη Παπαδημητρίου, στις γυναίκες που κουβάλησαν μέσα τους τη Μικρασιατική Καταστροφή, την προσφυγιά, τον πόλεμο και τις πληγές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Και κάπως έτσι δημιουργείται μια παράξενη αλληλουχία μνήμης. Εμείς, σήμερα, κοιτάζουμε μια παράσταση που κοιτάζει μια παράσταση του 1997, η οποία έδινε φωνή σε ανθρώπους που κοιτούσαν ακόμη πιο πίσω, σε γεγονότα που είχαν σημαδέψει τις ζωές τους. Ο χρόνος ανοίγει σαν μια σειρά από αλλεπάλληλες πόρτες.
Ίσως γι’ αυτό είναι τόσο ιδιαίτερη η στιγμή κατά την οποία οι ηθοποιοί εκείνης της παλαιότερης παράστασης ζωντανεύουν ξανά μπροστά μας μέσα από το αρχειακό υλικό (Σούλα Αθανασιάδου, Ανθή Ανδρεοπούλου, Όλγα Δαμάνη, Μαρία Κατσανδρή και Τζίνη Παπαδοπούλου). Πρόσωπα, φωνές και θεατρικές στιγμές που κανονικά θα έπρεπε να έχουν χαθεί μαζί με το «εδώ και τώρα» τους επιστρέφουν για λίγο στη σκηνή. Όχι ακριβώς ως θέατρο πια, αλλά ως ίχνος του.
Η σύλληψη και το δέσιμο αυτού του υλικού από τη Λουίζα Κωστούλα είναι εξαιρετικά. Χωρίς να επιχειρεί να αναπαραστήσει την παράσταση του 1997, δημιουργεί γύρω της έναν καινούργιο χώρο αφήγησης και μνήμης. Και η ίδια, με τη ζεστή φωνή και την ήρεμη παρουσία της, λειτουργεί σαν οδηγός ανάμεσα στις διαφορετικές χρονικές βαθμίδες: στο τότε της Ιστορίας, στο τότε της παράστασης και στο δικό μας σήμερα.
Κι όμως, φεύγοντας, εξακολουθώ να πιστεύω ότι το θέατρο είναι μόνο εδώ και τώρα. Ίσως μάλιστα αυτή η παράσταση να μην καταρρίπτει τελικά αυτή την πεποίθηση αλλά να την επιβεβαιώνει με έναν διαφορετικό τρόπο. Γιατί δεν μπορεί να μας επιστρέψει πραγματικά στο 1997. Μπορεί όμως να κάνει τη μνήμη εκείνης της θεατρικής στιγμής υλικό μιας καινούργιας, ζωντανής συνάντησης.
Και πίσω από όλα αυτά βρίσκεται, βέβαια, ο ίδιος ο «Κοινός λόγος» της Έλλης Παπαδημητρίου. Ένα έργο που ξεπερνά κατά πολύ την ιστορία μιας συγκεκριμένης παράστασης. Οι μαρτυρίες που διέσωσε αποτελούν έναν πολιτιστικό θησαυρό: μια Ιστορία ειπωμένη όχι από την απόσταση των βιβλίων αλλά μέσα από τις φωνές των ανθρώπων που τη βίωσαν. Και ακριβώς γι’ αυτό, βλέποντας σήμερα τα αποσπάσματα εκείνης της παράστασης, γεννιέται αναπόφευκτα και μια επιθυμία: να επιστρέψει κάποτε ο «Κοινός λόγος» ολόκληρος στη θεατρική σκηνή. Με άλλα σώματα, άλλες φωνές, σε ένα άλλο «εδώ και τώρα».
Τριάντα χρόνια μετά την πρώτη του παραγωγή, το Θέατρο του Νέου Κόσμου επιλέγει να γιορτάσει κοιτάζοντας πίσω. Όχι από νοσταλγία, αλλά αναζητώντας τα ίχνη από τα οποία ξεκίνησε.
Χρόνια πολλά, λοιπόν, στο Θέατρο του Νέου Κόσμου.
Και ίσως η πιο όμορφη ευχή για ένα θέατρο να είναι ακριβώς αυτή: να συνεχίσει να δημιουργεί στιγμές που, ενώ είναι καταδικασμένες να χαθούν, κάποιος θα θελήσει —τριάντα χρόνια αργότερα— να τις θυμηθεί.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
Εισιτήρια: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/koinos-logos/
Σχετικά άρθρα: