Κριτική Θεάτρου: Το Κομπλεξικό
του Αχιλλέα ΙΙΙ σε σκηνοθεσία Όλγας Ποζέλη στο Θέατρο Αλκμήνη
Η απολαυστική ελαφρότητα των σοβαρών πραγμάτων.
Μια ευφυέστατη θεατρική περιπέτεια για τη γλώσσα, την επικοινωνία
και όλα εκείνα που δυσκολευόμαστε να χωρέσουμε σε λέξεις.
Γράφει η Ελπινίκη Νίνου
Μπορείς να γκρεμίσεις έναν ολόκληρο κόσμο αλλάζοντας απλώς μια λέξη;
Και πόσους καινούργιους κόσμους μπορείς να χτίσεις επινοώντας μία;
Αν αγαπάς τη γλώσσα, τις λέξεις, τα λογοπαίγνια, τις έξυπνες ανατροπές του νοήματος και το χιούμορ που γεννιέται εκεί όπου η λογική συναντά το παράλογο, τότε «Το Κομπλεξικό» είναι μια παράσταση φτιαγμένη για σένα. Αν πάλι δεν έχεις ιδιαίτερη αδυναμία στα γλωσσικά παιχνίδια, ίσως ανακαλύψεις πόση απόλαυση μπορεί να κρύβεται σε μια λέξη που δεν υπάρχει. Ακόμη.
Με αφετηρία το ομώνυμο βιβλίο του Αχιλλέα ΙΙΙ, η ομάδα θεάτρου ΝΟΗΤΗ ΓΡΑΜΜΗ, υπό τη σκηνοθετική καθοδήγηση της Όλγας Ποζέλη, δημιουργεί ένα ευφυέστατο, σουρεαλιστικό σύμπαν, στο οποίο οι λέξεις αποσυναρμολογούνται, ανασυντίθενται, μεταμορφώνονται και αποκτούν καινούργιες, απροσδόκητες σημασίες. Η «ευδαιμοναξιά», το «εκτρωμάντσο», ο «αραχτιβισμός» είναι μερικά μόνο από τα ευρήματα ενός ιδιότυπου λεξικού που, μέσα από το χιούμορ, κατορθώνει να περιγράψει με εντυπωσιακή ακρίβεια γνώριμες ανθρώπινες συμπεριφορές και καταστάσεις.
Και εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη αρετή του έργου: η γλωσσική του ευφυΐα δεν εξαντλείται στην εξυπνάδα. Πίσω από κάθε καινούργια λέξη υπάρχει μια παρατήρηση για τον άνθρωπο, τις σχέσεις του, τις αντιφάσεις του, τις μικρές και μεγάλες γελοιότητες της καθημερινότητας. Το γέλιο γεννιέται από την αναγνώριση. Από εκείνη τη στιγμιαία έκπληξη όταν συνειδητοποιείς ότι κάποιος μόλις επινόησε μια λέξη για κάτι που γνωρίζεις πολύ καλά, αλλά δεν είχες ποτέ καταφέρει να ονομάσεις.
Ωστόσο, εκείνο που πραγματικά απογειώνει το κείμενο είναι η σκηνοθεσία της Όλγας Ποζέλη.
Η Ποζέλη φαίνεται να αντιμετωπίζει το θέατρο με έναν τρόπο που προσωπικά βρίσκω βαθιά γοητευτικό: ως παιχνίδι, ως συνάντηση, ως μια μικρή πράξη μαγείας που συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας. Η σκηνοθεσία της αντλεί από την ελευθερία και τη ζωντάνια του αυτοσχεδιασμού, χωρίς να χάνει στιγμή τον έλεγχο του ρυθμού ή της σκηνικής σύνθεσης. Τίποτα δεν μοιάζει άκαμπτο, τίποτα επιτηδευμένο. Υπάρχει σκέρτσο, κέφι, μπρίο, μια απολαυστική αίσθηση ελευθερίας που παρασύρει τους ηθοποιούς και μαζί τους το κοινό.
Ο ρυθμός είναι εξαιρετικός. Οι εναλλαγές έχουν ζωντάνια, οι κωμικές στιγμές βρίσκουν τον χρόνο τους, ενώ τα χορογραφημένα μέρη, σε επιμέλεια του Αλέξανδρου Σταυρόπουλου, παρεμβάλλονται με μέτρο και ακρίβεια. Ούτε περισσότερα, ούτε λιγότερα από όσα χρειάζονται για να δέσει το γλυκό. Η μουσική, με τα τραγούδια του Σπύρου Γραμμένου, εντάσσεται οργανικά σε αυτή την παιχνιδιάρικη σκηνική συνθήκη.
Και έπειτα είναι οι τρεις ηθοποιοί. Τρεις παρουσίες διαφορετικές, αλλά τόσο όμορφα συντονισμένες μεταξύ τους, ώστε δημιουργούν κάτι πολύ περισσότερο από το άθροισμα των επιμέρους ερμηνειών τους.
Η Όλγα Ποζέλη, εκτός από τη σκηνοθετική της υπογραφή, χαρίζει στην παράσταση μια εξαιρετική σκηνική παρουσία. Γλυκιά και ταυτόχρονα πονηρή, τρυφερή αλλά και απολαυστικά σκανταλιάρα, με εκείνη τη μικρή δόση αταξίας που κάνει το παιχνίδι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Διαθέτει μια ιδιαίτερη ικανότητα να μετακινείται από την αθωότητα στην υποψία, από τη γλυκύτητα στο πείραγμα, διατηρώντας διαρκώς μια ζωντανή επικοινωνία με τους συμπαίκτες της και το κοινό.
Ο Γιώργος Ντούσης φέρνει στη σκηνή μια υπέροχη χαλαρότητα. Είναι ανοιχτός, άμεσος, ένας ωραίος θεατρικός τύπος, που μοιάζει να αισθάνεται απολύτως άνετα μέσα στον παραλογισμό του έργου. Η ανεπιτήδευτη παρουσία του προσφέρει μια απολαυστική φυσικότητα ακόμη και στις πιο απροσδόκητες στιγμές, σαν να είναι το πιο αυτονόητο πράγμα στον κόσμο το να συμβαίνουν όλα αυτά τα παράδοξα.
Ο Στρατής Νταλαγιώργος, φρέσκος, αστείος και ακαταμάχητα παιχνιδιάρης, προσθέτει τη δική του ενέργεια στη σκηνική σύνθεση. Με κέφι, ζωντάνια και μια ευχάριστη αίσθηση αυθορμητισμού, συμμετέχει στο παιχνίδι των μεταμορφώσεων και των ανατροπών, ενισχύοντας τον κωμικό παλμό της παράστασης.
Εκείνο όμως που αξίζει να υπογραμμιστεί περισσότερο είναι η μεταξύ τους σχέση. Υπάρχει μια σπάνια ζεστασιά στον τρόπο που συνυπάρχουν επί σκηνής. Μια αγαπησιάρικη διάθεση, μια χαρά για τη συνάντηση και το κοινό παιχνίδι, που δεν περιορίζεται ανάμεσα στους τρεις, αλλά φτάνει μέχρι τα καθίσματα των θεατών. Και αυτή η αίσθηση είναι μεταδοτική. Δεν παρακολουθείς απλώς τρεις ηθοποιούς που παίζουν καλά. Παρακολουθείς τρεις ανθρώπους που μοιάζουν να απολαμβάνουν βαθιά αυτό που κάνουν. Και το απολαμβάνεις μαζί τους.
Καθώς η παράσταση εξελίσσεται, αισθάνεσαι ότι συμμετέχεις σε ένα μαγικό νοητικό παιχνίδι. Ο εγκέφαλός σου μπαίνει στην πρίζα. Όπως όταν προσπαθείς να συμπληρώσεις ένα δύσκολο παζλ ή όταν παίζεις πόκερ, αναζητώντας συνδυασμούς, αποκωδικοποιώντας σήματα, προβλέποντας και διαρκώς αναθεωρώντας. Οι λέξεις σε προκαλούν να τις κυνηγήσεις, τα νοήματα να τα ανακαλύψεις, οι συνειρμοί να τους ακολουθήσεις. Και το ευχαριστιέσαι. Πολύ.
Ώσπου, κάπου προς το τέλος, κάτι αρχίζει ανεπαίσθητα να μετατοπίζεται. Το παιχνίδι δεν παύει να είναι παιχνίδι, αλλά αποκτά ένα διαφορετικό βάρος. Σαν να ανοίγει μια χαραμάδα πίσω από το γέλιο, αφήνοντας να φανεί κάτι λιγότερο ανέμελο, περισσότερο προσωπικό.
Και τότε, σχεδόν σαν αστραπή, έρχεται η σκέψη:
Τι είδα μόλις;
Γιατί με συγκίνησε τόσο αυτό το παιχνίδι;
Γιατί πίσω από όλη αυτή την ευφυΐα, το χιούμορ, τις επινοημένες λέξεις
και τις παράλογες καταστάσεις αισθάνομαι ότι συνάντησα κάτι βαθύτερο;
Ίσως επειδή η γλώσσα δεν είναι μόνο το μέσο με το οποίο περιγράφουμε τον κόσμο. Είναι και το μέσο με το οποίο τον αντιλαμβανόμαστε, τον οργανώνουμε, τον περιορίζουμε. Οι λέξεις μάς επιτρέπουν να επικοινωνούμε, αλλά ταυτόχρονα ορίζουν τα σύνορα όσων μπορούμε να εκφράσουμε. Και τι συμβαίνει με όλα εκείνα που αισθανόμαστε, σκεφτόμαστε ή επιθυμούμε, αλλά δεν χωρούν στις διαθέσιμες λέξεις;
Ίσως πάλι το «Κομπλεξικό» να μιλά για κάτι ευρύτερο. Για τις φόρμες και τις νόρμες που αποδεχόμαστε, για τους συμβιβασμούς που μας επιβάλλονται, εκείνους που φοράμε σαν δανεικά ρούχα και εκείνους που επιλέγουμε μόνοι μας. Για τις προσδοκίες των άλλων και τις δικές μας. Για τις αμέτρητες συμβάσεις που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε, σκεφτόμαστε, σχετιζόμαστε και τελικά υπάρχουμε.
Ή μπορεί απλώς να είναι μια παράσταση για την ανάγκη μας να επικοινωνήσουμε πραγματικά. Να βρούμε τις σωστές λέξεις. Ή να τολμήσουμε να επινοήσουμε καινούργιες, όταν οι παλιές δεν επαρκούν.
Το ωραίο είναι ότι δεν χρειάζεται να συμφωνήσουμε σε μία ερμηνεία. Κάθε θεατής, ανάλογα με τη διάθεσή του, τις εμπειρίες του, την αισθητική του, τα ερωτήματα με τα οποία επιλέγει να αναμετρηθεί, μπορεί να ανακαλύψει κάτι διαφορετικό. Και ίσως αυτή να είναι μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της παράστασης: ότι σου προσφέρει απλόχερα τη χαρά του παιχνιδιού, αλλά σου αφήνει την ελευθερία να αποφασίσεις τι σημαίνει για σένα.
Το «Κομπλεξικό» είναι μια παράσταση ευφυής, κεφάτη, τρυφερή, απολαυστικά ανατρεπτική. Μια υπενθύμιση ότι το θέατρο δεν χρειάζεται πάντοτε να καταφεύγει στη σοβαροφάνεια για να μιλήσει για σοβαρά πράγματα. Μπορεί να το κάνει γελώντας, χορεύοντας, σκαρώνοντας λέξεις, παίζοντας.
Και ίσως τελικά αυτή να είναι η μεγαλύτερη μαγεία του: να σε κάνει να νιώθεις σαν παιδί που παίζει και να σε αφήνει να σκέφτεσαι σαν ενήλικας που μόλις ανακάλυψε κάτι για τον εαυτό του.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
Προπώληση εισιτηρίων: https://www.ticketservices.gr/event/theatro-alkmini-to-koblexiko-tou-achillea-iii/
Σχετικά άρθρα:
Ο Παρουσιαστής | Κριτική θεάτρου
Κάθε Τρίτη με τον Μόρι | Κριτική Θεάτρου
Ο Θαυματοποιός | Κριτική Θεάτρου