Είδαμε τη Μαρτυρία μιας κλεμμένης εφηβείας

Παρίσι, 1986. Η δεκατετράχρονη Vanessa γνωρίζει τον καταξιωμένο συγγραφέα Gabriel Matzneff — έναν άνδρα που όχι μόνο διατηρούσε σχέσεις με ανήλικες, αλλά τις κατέγραφε και τις υπερασπιζόταν δημόσια. Για δεκαετίες, η γαλλική διανόηση τον περιέβαλλε με κύρος και θεσμική ανοχή, στο όνομα μιας στρεβλής αντίληψης περί καλλιτεχνικής ελευθερίας και «απελευθέρωσης».

Η Springora, χρόνια αργότερα, με τη δημοσίευση του βιβλίου της το 2020, δεν κατέθεσε απλώς μια προσωπική μαρτυρία. Προκάλεσε μια πολιτισμική αναμέτρηση. Το βιβλίο λειτούργησε ως καταλύτης για την αλλαγή της γαλλικής νομοθεσίας σχετικά με το ηλικιακό όριο συναίνεσης και, κυρίως, για μια ευρύτερη κοινωνική αφύπνιση: η συναίνεση χωρίς ισότητα δεν είναι συναίνεση.

Η θεατρική μεταφορά στο Κουν δεν αντιμετωπίζει την ιστορία ως χρονικό σκανδάλου. Την φωτίζει ως μελέτη εξουσίας, γοητείας, σιωπής και συλλογικής συνενοχής.

Η σκηνοθεσία: μελέτη, ευφυΐα και ωριμότητα

Η Ειρήνη Λαμπρινοπούλου αποδεικνύει εδώ —και μάλιστα σε νεότατη ηλικία— ένα σπάνιο βάθος σκηνοθετικής σκέψης. Είναι προφανές πως έχει εντρυφήσει όχι μόνο στην υπόθεση Springora, αλλά και σε ανάλογες περιπτώσεις, στην ψυχολογία των θυμάτων και των θυτών, καθώς και στο βλέμμα των «απέξω». Η σκηνοθεσία της είναι καταπληκτική. Καταπληκτική.
Δεν καταγγέλλει επιφανειακά. Δεν δραματοποιεί φτηνά. Χτίζει, στρώμα-στρώμα, την αίσθηση μιας αθωότητας που βαδίζει —ανυποψίαστη— προς τη συντριβή.

Ευρηματικά τα τεράστια ρολά χαρτιού που λειτουργούν ως σκηνικό και ως συμβολικό πεδίο εγγραφής. Η γραφή είναι δομικό υλικό της παράστασης — και σωστά. Η λογοτεχνία εδώ είναι και όπλο και καταφύγιο και παγίδα. Η γεμάτη βιβλία σκηνή του Κουν μοιάζει σχεδόν οργανική θέση για αυτή την ιστορία. Και η παράσταση κλείνει με το βιβλίο της Vanessa: η γραφή επιστρέφει ως πράξη αποκατάστασης. Τα βίντεο ενσωματώνονται οργανικά. Πλαισιώνουν χωρίς να καταπίνουν τη θεατρικότητα. Και όταν, σε μια καθοριστική στιγμή, προβάλλεται το πραγματικό πρόσωπο του Matzneff, η εμπειρία γίνεται σχεδόν σωματική. Η ιστορία απογυμνώνεται από το όποιο φανταστικό πέπλο. Αυτοί οι άνθρωποι υπήρξαν. Αυτός και αυτή. Και το θέατρο σιωπά.

Οι ερμηνείες: μια σπάνια ισορροπία

Οι ερμηνείες είναι εξαιρετικές, χωρίς καμία εξαίρεση. Όλοι οι ηθοποιοί κινούνται με ακρίβεια μέσα σε ένα υλικό επικίνδυνα λεπτό. Θα σταθώ, όμως, στη μικρή Vanessa.

Από την πρώτη της εμφάνιση συγκλονίζει με την αθωότητα και τη γλύκα της. Ενώ το κοινό —ο καθένας στο μέτρο που του αναλογεί— βιώνει ένα ζοφερό παρόν, εκείνη ζει για μεγάλο διάστημα πάνω σε ένα συννεφάκι κοριτσίστικο. Ζει το όνειρό της. Τη φαντασίωση ότι είναι εκλεκτή, ξεχωριστή, μούσα. Αυτή η αντίθεση είναι η πιο σκληρή αλήθεια της παράστασης. Εμείς βλέπουμε τον κίνδυνο. Εκείνη βλέπει έρωτα. Εμείς βλέπουμε εξουσία. Εκείνη βλέπει αναγνώριση. Και όταν έρχεται η συνειδητοποίηση, δεν είναι μόνο δική της. Είναι συλλογική. Το κοινό αναγκάζεται να αναμετρηθεί με τη δική του θέση ως θεατής — τότε και τώρα.

Γιατί αυτή η παράσταση είναι αναγκαία σήμερα

Σε μια εποχή όπου η συζήτηση για τη συναίνεση επαναδιατυπώνεται, όπου οι δομές εξουσίας στους χώρους της τέχνης και της εκπαίδευσης επανεξετάζονται, η Μαρτυρία μιας κλεμμένης εφηβείας δεν είναι μια «ιστορία του παρελθόντος». Είναι καθρέφτης. Το έργο θέτει ένα αμείλικτο ερώτημα: Μπορεί μια σχέση να είναι ελεύθερη όταν δεν είναι ισότιμη;
Και το θέατρο, ως κατεξοχήν τόπος συλλογικής θέασης, μετατρέπει την προσωπική μαρτυρία σε δημόσια ευθύνη. Δεν μας επιτρέπει να κρυφτούμε πίσω από την άνεση της απόστασης.
Φεύγοντας από το Υπόγειο του Κουν, δεν έχεις απλώς δει μια καλή παράσταση. Έχεις βιώσει μια πράξη μνήμης. Μια πράξη αποκατάστασης.
Εξαιρετική δουλειά.
Και, κυρίως, αναγκαία.