Είδαμε τη Μηχανή του Τούρινγκ

Γράφει η Ελπινίκη Νίνου

Η παράσταση “Η μηχανή του Τούρινγκ”, σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, είναι ένα θεατρικό ρίσκο που αποδίδεται με εντυπωσιακή ακρίβεια και δύναμη. Ο Ορφέας Αυγουστίδης, μόνος επί σκηνής, κουβαλά το βάρος ενός ολόκληρου κόσμου – του νου του Άλαν Τούρινγκ – με τρομερή ένταση, ρυθμό και πειθαρχία. Δεν «υποδύεται» απλώς τον Τούρινγκ· γίνεται ο Τούρινγκ, και μαζί του όλες οι φωνές που τον περιβάλλουν: οι συνάδελφοι, οι ανακριτές, οι δαίμονες της σκέψης του.

Η σκηνοθεσία του Παπασπηλιόπουλου είναι ευρηματική και τολμηρή. Με τα εξαιρετικά σκηνικά της Όλγας Μπρούμα και αξιοποιώντας στο έπακρο μέσα όπως τα φώτα (Νίκος Βλασόπουλος) που ορίζουν τον χώρο και τη μνήμη, και τις μουσικές (Μαρίζα Ρίζου) που αναπνέουν μέσα στην εσωτερική παύση του ήρωα, χτίζει μια παράσταση-μηχανή: ψυχρή, ακριβής, αλλά ταυτόχρονα με αόρατη συναισθηματική δόνηση. Η επιλογή του μονολόγου, που συχνά γίνεται παγίδα, εδώ λειτουργεί — κρατά τον θεατή εγκλωβισμένο στο μυαλό του Τούρινγκ, χωρίς διέξοδο.

Δεν είναι μια παράσταση που συγκινεί εύκολα· είναι όμως μια παράσταση που σε ταράζει νοητικά. Η ιστορία του Τούρινγκ άλλωστε είναι ήδη μια τραγωδία. Ο Βρετανός μαθηματικός και λογικός, ο άνθρωπος που συνέβαλε καθοριστικά στην αποκωδικοποίηση των ναζιστικών μηνυμάτων μέσω της «Μηχανής Enigma» και έθεσε τις βάσεις της σύγχρονης πληροφορικής, καταδικάστηκε από το ίδιο του το κράτος εξαιτίας της ομοφυλοφιλίας του. Το 1952 του επιβλήθηκε χημικός ευνουχισμός, και δύο χρόνια αργότερα, σε ηλικία μόλις 41 ετών, έθεσε τέλος στη ζωή του.

Αυτό το τέλος πλανάται σαν σκιά πάνω στη σκηνή — όχι ως μελόδραμα, αλλά ως ψυχρό δεδομένο που η κοινωνία δεν μπορεί να αποσιωπήσει. Ο Αυγουστίδης δεν ζητά συμπόνια· ζητά σκέψη. Μας αφήνει αντιμέτωπους με την ανθρώπινη βαρβαρότητα απέναντι στο διαφορετικό, και με το τίμημα της ιδιοφυΐας σε έναν κόσμο που δεν αντέχει την ιδιομορφία.

Η Μηχανή του Τούρινγκ είναι ένα έργο που δεν κλείνει με λύτρωση, αλλά με ερωτήματα. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η μεγαλύτερη αλήθεια του.