Είδαμε την Κατσαρίδα Κ.

Γράφει η Ελπινίκη Νίνου

Η Κατσαρίδα Κ. στο Θέατρο Αργώ

Υπάρχουν παραστάσεις που δεν τις παρακολουθείς· τις περνάς μέσα σου. Η «Κατσαρίδα Κ.» της Σοφίας Καζαντζιάν και του Μάριου Ιορδάνου ανήκει ακριβώς σε αυτή την κατηγορία: ένα υπαρξιακό ταξίδι μέσα στο σύμπαν του Κάφκα, δοσμένο όμως με τρόπο απόλυτα προσωπικό, ποιητικό και απροσδόκητα σωματικό.

Η ερμηνεία της Σοφίας Καζαντζιάν είναι ένας λόγος από μόνη της για να κατέβει κανείς τα σκαλιά του Θεάτρου Αργώ — κυριολεκτικά και μεταφορικά. Στο υπόγειο αυτό, που τόσο ταιριάζει στον σκοτεινό και υπαρξιακό κόσμο της παράστασης, η Καζαντζιάν υποδύεται την Κατσαρίδα Κ. όχι μόνο με τη φωνή ή το βλέμμα, αλλά με ολόκληρο το σώμα της. Γίνεται εργαλείο αφήγησης, νόημα και σχόλιο μαζί. Η κίνηση – ρευστή, συνεχής, χορευτική– λειτουργεί ως η δεύτερη «γλώσσα» της παράστασης. Εκεί όπου οι λέξεις θα γίνονταν μελοδραματικές ή θα βάραιναν το κείμενο, η Καζαντζιάν επιλέγει τη σιωπή και την κίνηση. Κι έτσι αποδίδει τα βαθύτερα νοήματα του έργου με μια ευαισθησία που δεν επιδεικνύεται, αλλά αναβλύζει.

Παρότι το κείμενο αντλεί υλικό από πολλά διαφορετικά έργα του Κάφκα και άλλων στοχαστών, η δραματουργία δεν γίνεται ποτέ χαοτική ή αποσπασματική. Αντίθετα, οι δημιουργοί καταφέρνουν να υφάνουν έναν ενιαίο ιστό – μια ιστορία που ακολουθείται με κανονικότητα, ρυθμό και συναισθηματικό βάθος. Ο θεατής μπορεί να πιάσει τα λεπτά καφκικά, ιψενικά ή νιτσεϊκά σχόλια αν τα γνωρίζει· όμως, και χωρίς καμία πρότερη γνώση, η πορεία της ηρωίδας παραμένει ολοκληρωμένη και προσβάσιμη. Αυτό είναι και ένα από τα μεγάλα κέρδη της παράστασης: δεν κλείνεται στον εαυτό της, δεν απαιτεί «προϋπηρεσία». Απαιτεί μόνο ανοιχτό βλέμμα.

Το σκηνικό και η ενδυματολογία, επιμελημένα από τον Βαλεντίνο Βαλάση, λειτουργούν υποδειγματικά. Η χωματερή βιβλίων, οι υπόγειες υφές, οι σκοτεινές γωνιές που φωτίζονται την κρίσιμη στιγμή, όλα συνθέτουν έναν κόσμο μη ρεαλιστικό, σχεδόν ονειρικό. Μια πραγματικότητα που δεν αντιγράφει τον φυσικό κόσμο αλλά τον εσωτερικό. Οι φωτισμοί και η μουσική του Μάριου Ιορδάνου λειτουργούν ως δραματουργική “ανάσα”: εντείνουν, υπογραμμίζουν, μεταμορφώνουν. Κανένα στοιχείο δεν γίνεται υπερβολικό ή «θεατρινίστικο». Όλα βρίσκουν την ισορροπία τους στο όραμα της παράστασης.

Κι αν κάτι μένει όταν τελειώσει η Κατσαρίδα Κ., είναι αυτή η αίσθηση ότι το έργο δεν μιλά μόνο για ένα πλάσμα υπόγειο, αλλά για έναν άνθρωπο ξένο — απέναντι στους άλλους, απέναντι στο σώμα του, απέναντι στο τραύμα του. Η παράσταση σε οδηγεί με απαλό αλλά σταθερό τρόπο στο δικό σου εσωτερικό υπόγειο· εκεί όπου φυλάς όσα προσπάθησες να κρύψεις από όλους και από τον εαυτό σου. Και σε καλεί να αναρωτηθείς: ποια είναι η δική σου φυλακή; Ποιος είναι ο δικός σου Πύργος;

Η «Κατσαρίδα Κ.» είναι μια παράσταση πυκνή, ατμοσφαιρική, εξαιρετικά δουλεμένη, που συνδυάζει φιλοσοφία, χιούμορ, συγκίνηση και υψηλή αισθητική. Και πάνω απ’ όλα, μια κατάθεση ψυχής από δύο δημιουργούς που ξέρουν να σκάβουν βαθιά — και μια ηθοποιό που τολμά να μεταμορφώνεται μπροστά μας χωρίς καμία ασφάλεια.

Μην τη χάσετε. Είναι από αυτές τις θεατρικές εμπειρίες που δεν τις θυμάσαι, τις κουβαλάς.