Επιμέλεια συνέντευξης: Κωνσταντίνος Αβράμης
Το Παλκοσένικο έχει σήμερα τη χαρά να φιλοξενεί την Βασιλική Λιακοπούλου και να κουβεντιάζει μαζί της, με αφορμή την παράσταση “Ζωντανοί Δεσμοί” που ανεβαίνει στο ΠΛΥΦΑ.
Πως ακριβώς ήταν το κλίμα στην Ουτρέχτη όπου σπούδασες; Σε τι διαφέρει από την Αθήνα;
Το κλίμα στην Ουτρέχτη, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών μου (2022-23), ήταν αρκετά διαφορετικό από της Αθήνας, σε όλα σχεδόν τα επίπεδα. Αναφορικά με το πανεπιστημιακό πλαίσιο και τις σπουδές, τα πράγματα ήταν πολύ πιο οργανωμένα, δομημένα και σαφή από το αντίστοιχο Θεωρητικό Τμήμα της Καλών Τεχνών, όπου έκανα τις προπτυχιακές μου σπουδές. Υπήρχε μια συνεχής επικοινωνία, τόσο με καθηγητές, όσο και με το ίδιο το Πανεπιστήμιο, ξεκάθαρο και λεπτομερές χρονοδιάγραμμα, απαιτητικό περιβάλλον, εντατικό πανεπιστημιακό curriculum, που προϋπέθετε κριτική σκέψη, συνεχή αλληλεπίδραση και συνεργατικότητα. Βέβαια, δεν υπήρχε, τουλάχιστον στη δική μου περίπτωση, η δυνατότητα ανάπτυξης μιας πιο διαπροσωπικής επαφής και σχέσης με τους καθηγητές, όπως μπορεί να συμβεί στα ελληνικά Πανεπιστήμια. Εκεί, έχω την αίσθηση πως υπάρχει πιο έντονα η αντίληψη του αναλώσιμου. Ως προς τον τρόπο ζωής, αντίστοιχα, επικρατούσε ένα αίσθημα ασφάλειας, τάξης, νομιμότητας και ποιότητας ζωής που δυστυχώς ακόμη και σήμερα εκλίπει από τη χώρα μας.
Τι ακριβώς είναι η «δραματουργία χορού»; Πως καταλαβαίνω αν μία χορογραφία πάσχει γιατί δεν είχε κάποιαν σαν κι εσένα;
Η απάντηση στην ερώτηση αυτή είναι τόσο καίρια αλλά και συνάμα δύσκολη, ακριβώς γιατί δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη και μοναδική απάντηση. Στη σύντομη έως τώρα ιστορία του field της δραματουργίας, κανείς μαθαίνει πως η δραματουργία μπορεί να έχει τόσες μορφές και ορισμούς όσα και τα έργα/καλλιτεχνικές διαδικασίες. Ίσως πάλι, να φαίνεται σε εμένα κάπως δύσκολη, καθώς ο τρόπος που την προσεγγίζω είναι σαν αυτόν μιας αχαρτογράφητης περιοχής, που κάθε φορά εξερευνώ από την αρχή και ανακαλύπτω κάτι καινούργιο. Είναι κάτι πολύ ενστικτώδες αυτό που μου συμβαίνει και αυτό που ακολουθώ κάθε φορά που κάνω δραματουργία σε ένα έργο. Σίγουρα όμως, σε πολύ γενικές γραμμές, η δραματουργία χορού είναι μια πρακτική και διαδικασία που συμβάλλει στην αποσαφήνιση, οργάνωση και σύνδεση αφηρημένωνεννοιών και ιδεών, εικόνων και συναισθημάτων, κινητικού λεξιλογίου και προθέσεων, επιδιώκει και κατευθύνει προς την σαφήνεια και την συνοχή, λειτουργεί ως γέφυρα σε πολλαπλά επίπεδα ξεκινώντας από την ίδια την συνεργασία και την καλλιτεχνική διαδικασία έως και το τελικό αποτέλεσμα, και εν τέλει δημιουργεί σε κάποιο βαθμό με διάφορα μέσα και τρόπους τις συνθήκες ώστε να αναπτυχθεί το έργο καθεαυτό αλλά και οι συντελεστές αυτού.
Είναι η πρώτη φορά που συνεργάζεσαι με την Corpus Lingua; Πως ήταν η διαδικασία;
Ναι, είναι η πρώτη φορά που συνεργάζομαι με την Ιωάννα και την Corpus Lingua, και το απολαμβάνω για να είμαι ειλικρινής. Η Ιωάννα εμπιστεύτηκε πολύ γρήγορα την κρίση μου, τη γνώση μου και το τί μπορούσα να προσφέρω. Υπήρχε εξαρχής μια σαφήνεια και σεβασμός του ρόλου της καθεμίας και του καθενός που ενεπλάκη σε αυτό το έργο, θέληση και ανάγκη της ίδιας να ακούσει, «ανοιχτότητα» στο να αλλάξει, προσαρμόσει ή τροποποιήσει κάτι από την αρχική της ιδέα. Βέβαια, ήταν και αρκετά συγκεκριμένη εξαρχής σε σχέση με αυτό που ήθελε να εκφράσει. Ακόμα και αν περάσαμε από διαφορετικά στάδια για να καταλήξει το έργο στην τελική μορφή του. Αυτό άλλωστε είναι προαπαιτούμενο και της δημιουργικής διαδικασίας αλλά και του δικού μου ρόλου.
Το έργο πραγματεύεται έναν δεσμό που, εξ ορισμού, μας αφορά όλους. Θα έλεγες πως οι «ζωντανοί δεσμοί» φέρουν μία αμιγώς ψυχολογική προσέγγιση ή διανοίγονται και προς μια πιο κοινωνική ή συλλογική σκοπιά;
Δεν μπορώ προφανώς να μιλήσω εκ μέρους της Ιωάννας, που είναι και η δημιουργός του έργου. Αλλά με βάση τη δική μου οπτική και τον τρόπο που εγώ προσεγγίζω τα πράγματα εν γένει, σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μια αμιγώς ψυχολογική προσέγγιση, δεδομένου μάλιστα πως δεν έχουμε ούτε την επιστημονική κατάρτιση, ούτε την εξειδίκευση. Άλλωστε δεν ήταν αυτός ο στόχος και σκοπός της Ιωάννας. Παράλληλα όμως, δεν θα μπορούσε να είναιμόνο ψυχολογική προσέγγιση, διότι τα πράγματα ποτέ δεν είναι μονοδιάστατα. Τίποτα δεν μπορεί να λειτουργήσει ή να υπάρξει αυτόνομα/αυθύπαρκτα. Η ψυχολογία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την κοινωνία και το συλλογικό. Η πράξη του ενός έχει άμεσα αντίκτυπο στον άλλο. Άρα, σαφώς, έμμεσα ή άμεσα, συνειδητά ή μη (από την πλευρά της Ιωάννας) θεωρώ πως οι «ζωντανοί δεσμοί» φέρουν και μια πιο κοινωνική και συλλογική σκοπιά.
Τι σημαίνει η «σχέση άνευ όρων» όπως την περιγράφετε και πόσο καίρια είναι η διαδικασία της ανεξαρτησίας;
Η «σχέση άνευ όρων», όπως την προσεγγίζει και την αντιλαμβάνεται η Ιωάννα, αναφέρεται στη μητρική αγάπη, η οποία είναι ανιδιοτελής, δεν έχει όρια, και προσφέρεται απλόχερα. Σαφώς, ακόμα και η μητρική αγάπη, έστω και σε έναν πολύ μικρό βαθμό, ενέχει εγωιστικά κίνητρα, καθώς η μητέρα περιμένει κάποια στιγμή μια ανταπόδοση ή ανταπόκριση. Αυτό διαφαίνεται και στο έργο άλλωστε. Στους «Ζωντανούς Δεσμούς» επιχειρείται να αναδειχθούν όλες οι πτυχές της μητρικής αγάπης και οι βασικοί τύποι προσκόλλησης, έτσι όπως έχουν διατυπωθεί από τον John Bowlby–Βρετανό ψυχίατρο και ψυχαναλυτή, γνωστό για τη θεωρία του δεσμού και το ενδιαφέρον του για την ανάπτυξη του παιδιού–. Σκοπός της Ιωάννας, ωστόσο, είναι να τονίσει τη θετική πλευρά∙ δηλαδή τις διαφορετικές μορφές αγάπης και ποιότητες βιωμάτων, αλλά ταυτόχρονα και πως, παρόλο που δεν είναι όλα ιδανικά, το άτομο μπορεί να τα καταφέρει μέσω πολλαπλών και χρόνιων διαδικασιών ανεξαρτητοποίησης. Γιατί προφανώς, η διαδικασία της ανεξαρτησίας είναι μια χρονοβόρα, απαιτητική και επίπονη διαδικασία κατάκτησης της αυτονομίας του ατόμου σε συναισθηματικό, οικονομικό και πρακτικό επίπεδο. Ταυτόχρονα όμως και καίρια για την ψυχική υγεία και την ενηλικίωση του. Στόχος, λοιπόν, τηςΙωάννας και επομένως του έργου, είναι να προβληματίσει και να κινητοποιήσει το κοινό ώστε να φθάσει σε μια συνειδητοποίηση της δικής του κατάστασης, του πού βρίσκεται, με τί βιώματα, και τί μπορεί να κάνει για να προχωρήσει μπροστά.
Σχετίζεται ο αγώνας για μια ασφαλή σχέση έναντι του φόβου απόρριψης με το φύλο ή υπερβαίνει αυτή τη διάκριση;
Είναι πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση αυτή! Παρόλο που ως γυναίκες, μεγαλώνουμε, έως τώρα τουλάχιστον, με πολύ συγκεκριμένα, οριοθετημένα και κοινωνικά διαμορφωμένα πρότυπα και περιορισμούς, απαιτήσεις και κατευθύνσεις, καθώς επίσης και με τον φόβο της μη αποδοχής, ευτυχώς ή δυστυχώς ο φόβος της απόρριψης είναι πανανθρώπινο φαινόμενο που δεν περιορίζεται στο κοινωνικό ή βιολογικό φύλο. Όλα τα άτομα έχουν ανάγκη δεσμού, σύνδεσης και σχέσης με έναν άλλο άνθρωπο. Αυτή ή τάση λειτουργεί ως ένα είδος ενστίκτου και παρατηρείται σε όλα τα είδη τωνθηλαστικών.
Αν οι «ζωντανοί δεσμοί» φιλοδοξούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των ανθρώπων ή να καταστήσουν συνειδητές κάποιες αλληλεπιδράσεις που, για κάποιους, αναπαράγονται ανεπεξέργαστες, σε ποιο ακριβώς κοινό απευθύνονται;
Δεδομένου ότι, όπως προαναφέρθηκε, το έργο πραγματεύεται έναν δεσμό καθώς και τις συνέπειες/επιπτώσεις αυτού που, εξ ορισμού, μας αφορά όλους, δεν θεωρώ πως απευθύνεται σε ένα συγκεκριμένο κοινό. Ούτε πιστεύω πως η Ιωάννα έχει κάποια τέτοια πρόθεση. Δεν επιδιώκει ούτε να επηρεάσει τη συμπεριφορά των ανθρώπων, ούτε να ασκήσει κριτική σε ενδεχόμενες τραυματικές συμπεριφορές ή μορφές αγάπης. Σκοπός της είναι, αντλώντας από προσωπικά βιώματα, να εκφράσει την πραγματικότητα και να φωτίσει ενδεομένως τη σύγχρονη κρίση θεσμών και αξιών, δημιουργώντας μια παράσταση που συνδέει το προσωπικό με το συλλογικό.
Ποιες είναι οι επαγγελματικές εμμονές ή οι καλλιτεχνικές ευαισθησίες σου; Με τι θα καταπιαστείς στο μέλλον;”
Δεν θα χρησιμοποιούσα τον όρο «εμμονές», καθώς έχει για εμένα μια πολύ αρνητική χροιά και φέρει ένα βάρος. Προσπαθώ να μην έχω εμμονές ή τέλος πάντων να απαλλαγώ από τις ήδη υπάρχουσες. Σίγουρα όμως έχω συγκεκριμένα καλλιτεχνικά ενδιαφέροντα και ερωτήματα, με τα οποία θα ήθελα να καταπιαστώ περισσότερο πρακτικά στο μέλλον. Θα ήθελα να αναπτύξω μια περισσότερο στην πράξη και εις βάθος φεμινιστική δραματουργία, δεδομένου ότι ενδιαφέρομαι για και μελετάω από το μεταπτυχιακό μου και ύστερα Φεμινιστικές & Queer θεωρίες, πρακτικές και δραματουργίες. Με απασχολεί ιδιαίτερα μάλιστα, ή έννοια του «πολιτικού», της «πολιτικότητας» και της«πολιτικοποίησης» και επιδιώκω κάποια στιγμή να απαντήσω, τουλάχιστον για τον εαυτό μου, στο ερώτημα “Αν και πώς εγώ, ως δραματουργός, θα μπορούσα να συνεισφέρω στην κοινωνία και στην ενδεχόμενη αλλαγή της, με άλλα λόγια, πώς η δραματουργική μου πρακτική θα μπορούσε να έχει θετικό αντίκτυπο στον “κόσμο εν γένει””.