Επιμέλεια συνέντευξης: Κωνσταντίνος Αβράμης
Το Παλκοσένικο έχει σήμερα τη χαρά να φιλοξενεί την ηθοποιό, Έλλη Μερκούρη, μέλος της θεατρικής ομάδας Κωφών «Τρελά Χρώματα» και να κουβεντιάζει μαζί της με αφορμή την παράσταση “Δεσποινίς Μαργαρίτα” που ανεβαίνει κάθε Παρασκευή και Κυριακή στο Θέατρο Nous – Creative Space.
Εδώ και 17 χρόνια, μέσα από την ομάδα «Τρελά Χρώματα», προσφέρετε κάτι εντελώς δυσεύρετο στην ελληνική πραγματικότητα. Τι σας όπλισε με το θάρρος να το ξεκινήσετε και να επιμείνετε σε αυτό;
Από την αρχή υπήρχε κοινό όραμα και ενιαία κατεύθυνση μεταξύ των μελών της Ομάδας. Κωφοί και ακούοντες ηθοποιοί να συμμετέχουν ισότιμα μέσα από μια δημιουργική διαδικασία. Στόχος της ήταν να επικοινωνήσουν οι άνθρωποι, είτε από σκηνής, είτε από την πλατεία. Κεντρικό στοιχείο ήταν και είναι η αναζήτηση και μελέτη των τρόπων με τους οποίους οι καλλιτέχνες επικοινωνούν μέσω της τέχνης, ακόμη κι όταν χρησιμοποιούν διαφορετικές μορφές γλωσσικής έκφρασης. Η Ομάδα απαρτίζεται από Κωφούς και ακούοντες ηθοποιούς. Με μια σύγχρονη και δημιουργική ματιά, συνδυάζει τη Νοηματική Γλώσσα με τη φωνητική ερμηνεία, τον αυτοσχεδιασμό και τις τεχνικές σωματικού θεάτρου. Ο πειραματισμός με εναλλακτικές μορφές σύνθεσης υπήρξε το βασικό κίνητρο για την ομάδα. Σκοπός ήταν να προσπαθήσουμε να αποδώσουμε νέες διαστάσεις του νοήματος μέσα από τη σύμπραξη Κωφών και ακουόντων.
Υπήρξαν απροσδόκητες βοήθειες κατά τη διάρκεια αυτών των ετών; Ή υπερίσχυσαν οι καλοθελητές που προσπάθησαν να καπηλευτούν τη δουλειά σας;
Υπήρξαν πολλές μορφές βοήθειας και πολλές μορφές απαξίωσης. Πάντοτε όμως προχωρούσαμε μπροστά. Θέλαμε να βαδίζουμε προς το φως. Αφήναμε πίσω μας τα κακώς κείμενα και συνεχίζαμε. Αυτό για να συμβεί χρειάζεται αυτή τη βαθιά επικοινωνία μεταξύ των μελών της ομάδας, την ενότητα και κατανόηση εκ των έσω και φυσικά τη πίστη ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε. Αρκεί να το θέλουμε. Η επιθυμία και η βαθιά αγάπη για την τέχνη του θεάτρου και το γεγονός ότι κάτι θέλουμε να μεταδώσουμε στους ανθρώπους από τη σκηνή ήταν πάντα πάνω απ’ όλα.
Τι είναι αυτό που ξεχωρίσατε στη «Δεσποινίδα Μαργαρίτα»; Τι σας τράβηξε την προσοχή;
Νομίζω ότι αντιμετωπίσαμε τη μελέτη του ρόλου και την όλη διαδικασία ως ψυχολογικό πείραμα της εξουσίας, όπου η Δεσποινίς Μαργαρίτα χρησιμοποιεί στρατηγικές για να ελέγξει, να τρομάξει, αλλά και να πείσει. Η όποια διάδραση με τους θεατές ή οποιαδήποτε αντίδραση αυτών μπορούσε να επηρεάσει την ενέργεια της Μαργαρίτας. Έτσι, η συμμετοχή του θεατών/μαθητών αναδεικνύεται ως ενεργό πρόσωπο της σκηνικής δράσης. Επιθυμούσαμε να αναδειχθεί αυτή η διττή φύση της Μαργαρίτας ως θύτης και θύμα ταυτόχρονα, η σταδιακή της μετάβαση από παιδαγωγό σε εξουσιάστρια. Σκοπός ήταν να παρουσιαστεί ότι το σχολικό περιβάλλον αναπαριστά πολιτικές και κοινωνικές δομές, ότι δεν αφορά μονάχα σε ζητήματα της εκπαίδευσης. Η εξουσία μπορεί να παίρνει πολλές μορφές και έχει πολλές εκφάνσεις.
Τι μοιάζει ανησυχητικά οικείο και τι ανήκει ανεπιστρεπτί στο παρελθόν από το απολυταρχικό καθεστώς υπό το οποίο γράφτηκε το έργο;
Η κοινωνική πίεση, η ψυχολογική φόρτιση, η αναζήτηση ταυτότητας αποτελούν επίκαιρα ζητήματα. Η σταδιακή μετατροπή ενός ατόμου σε μια αυταρχική προσωπικότητα φανερώνει πόσο εύκολα η εξουσία μπορεί να αλλοιώσει και να φθείρει έναν άνθρωπο, ένα ζήτημα που παραμένει ιδιαίτερα επίκαιρο. Η έντονη αυτή μορφή της αυστηρής δασκάλας, με τον σύνθετο και ταραγμένο ψυχισμό, δυστυχώς δεν είναι ένα ασυνήθιστο φαινόμενο στη σύγχρονη κοινωνία. Αυτή την αποκάλυψη της βίας της εξουσίας, αλλά και το αίσθημα της ανθρώπινης απομόνωσης συνιστούν ζητήματα, τα οποία τα βλέπουμε πολύ συχνά γύρω μας.
Έχει αλλάξει το θεατρικό κοινό τα τελευταία χρόνια στην Αθήνα;
Τίποτα δεν μπορεί να μείνει ίδιο. Οι άνθρωποι αλλάζουν, ο κόσμος αλλάζει και ο καθένας προσπαθεί να πιαστεί από κάπου. Να προσφέρει κάτι στον εαυτό του. Βλέπω πολλά νέα παιδιά στο θέατρο και χαίρομαι ιδιαίτερα. Δεν είναι προνόμιο μόνο των μεγαλύτερων ηλικιών. Το θέατρο έχει την ικανότητα να αφυπνίζει, να ενεργοποιεί, να προβληματίζει τον άνθρωπο. Θεωρώ ότι το γεγονός αυτό αρχίζει και γίνεται απόλυτα κατανοητό και αυτό μου δίνει χαρά.
Τι κρύβει αυτή η σχέση δασκάλας-μαθητών; Ποιες ανομολόγητες δυναμικές και συνειδητοποιήσεις φέρνει στην επιφάνεια;
Κεντρικό ζήτημα αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο η εξουσία ασκείται από τον δάσκαλο, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο οι μαθητές οδηγούνται στη συμμόρφωση απέναντί της. Η χειραγώγηση ενός δασκάλου αναδεικνύει και εντείνει το νόημα της εξουσίας. Η εξουσία δεν επιβάλλεται μόνο μέσω του φόβου, αλλά και μέσα από την αγάπη και την επιβράβευση. Δεν εκδηλώνεται αποκλειστικά ως βία, αλλά μπορεί να είναι καλυμμένη με στοργή. Και αυτό είναι ακόμη πιο ανησυχητικό, γιατί συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε εξαρχής τις πραγματικές προθέσεις που κρύβονται από πίσω. Πίσω από την αυταρχική στάση της Δεσποινίδας Μαργαρίτας μπορεί να διακρίνει κανείς τη μορφή ενός δασκάλου που προσεγγίζει τους μαθητές μέσα από προκαταλήψεις, χωρίς κατανόηση και σεβασμό. Και την επόμενη στιγμή να παρουσιάζεται τρυφερή, δείχνοντας πως ενδιαφέρεται για αυτούς. Αυτή η αντίφαση είναι που πρέπει να μας προκαλεί έντονο προβληματισμό.
Πως φαντάζεστε την πόλη σε 17 χρόνια από σήμερα; Αναλογιζόμενη όλες τις αλλαγές που έχουν συμβεί από τότε που ιδρύθηκαν τα «Τρελά Χρώματα», τι προβλέπεται για την εξέλιξη της ομάδας;
Ας φανταστούμε τη πόλη μας ιδανικά με ομορφιά και χρώμα! Ας αφήσουμε τους εαυτούς μας να αισθανθούν ότι μπορεί να συμβεί το αδύνατον! Έτσι και αλλιώς και με εμάς το ίδιο συνέβη! Δεν νομίζω ότι ως ομάδα μας έδιναν πολλά χρόνια ζωής και φτάσαμε στα 17! Είναι δυνατόν να μη νιώθουμε μια βαθιά συγκίνηση για αυτό…Στα τόσα χρόνια έχουμε εισπράξει έναν ουσιαστικό και βαθύ σεβασμό προς το έργο μας. Η ανταπόκριση των θεατών μας συγκινεί κάθε φορά και μας δίνει τη δύναμη να συνεχίζουμε. Ακόμη και μέσα στη φθορά της καθημερινότητας μπορούμε να ανακαλύπτουμε λόγους για να προχωράμε και να ελπίζουμε. Δεν μπορώ να φανταστώ τι μπορεί να συμβεί στην επόμενη στροφή της ζωής…μπορώ όμως να πω πόσο τυχερή και ευγνώμων στάθηκα μέσα από αυτή τη σπουδαία εμπειρία της ζωής.