Επιμέλεια Συνέντευξης: Διονύσης Μαλαπέτσας
Το Παλκοσένικο έχει σήμερα τη μεγάλη χαρά και τιμή να φιλοξενεί έναν πολύ σπουδαίο συνθέτη, τον κύριο Ηλία Ανδριόπουλο, που στην πολυετή καριέρα του έχει μελοποιήσει πλήθος έργων των μεγαλύτερων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, τον έχουμε στην παρέα μας και κουβεντιάζουμε μαζί του, με αφορμή την μουσική βραδιά-αφιέρωμα με τίτλο «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας», που θα παρουσιαστεί στις 17 Φεβρουαρίου στο Δημοτικό Μουσικό Θέατρο Ολύμπια – «Μαρία Κάλλας».
Κύριε Ανδριόπουλε σας καλωσορίζω στο Παλκοσένικο! Θα θέλατε να μας μιλήστε για το αφιέρωμα που ετοίμασε το Εργαστήρι Ελληνικής Μουσικής του Δήμου Αθηναίων για εσάς και το σπουδαίο σας έργο και για το πώς προέκυψε ο εν λόγω τίτλος;
Τον τίτλο της συναυλίας τον δανείστηκα από το ποίημα του Σεφέρη «Πότε θα ξαναμιλήσεις». Ανήκει στην συλλογή «Επί σκηνής -Τρία κρυφά ποιήματα» ΄Ηθελα περισσότερο να υπαινιχθώ το περιεχόμενο της συναυλίας και την αισθητική περιοχή που θα κινηθεί.
Πώς καταλήξατε στην επιλογή των τραγουδιών που θα ακουστούν στο αφιέρωμα και πόσο δύσκολη διαδικασία ήταν, δεδομένης της τόσο πλούσιας και σπουδαίας εργογραφίας σας;
Ξέρετε πως τα τελευταία χρόνια κάνω πολύ λίγες εμφανίσεις, προετοιμάζοντας όσο μπορώ με τον καλύτερο τρόπο την κάθε συναυλία μου, ώστε να ανταποκρίνεται στην ωριμότητά μου και από την άλλη να καταγράφει σωστά την μακρά μου πορεία στα νεότερα μουσικά μας χρόνια. Στην συγκεκριμένη συναυλία, που θα γίνει την Τρίτη 17 Φεβρουαρίου στις 8.30 το βράδυ, στο Θέατρο Ολύμπια- Μαρία Κάλλας, θα ακουστούν αντιπροσωπευτικά μου τραγούδια από ολόκληρη την συνθετική μου πορεία.
Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για εσάς; Πως και πότε πήρατε την απόφαση να ασχοληθείτε επαγγελματικά με τη μουσική; Υπήρχαν ερεθίσματα στο οικογενειακό σας περιβάλλον;
Αυτό είναι μία μεγάλη ιστορία, γιατί μην ξεχνάτε ότι εγώ μεγάλωσα και αναπτύχθηκα ως νέος, σε μία άλλη εποχή και στην επαρχία, που δεν βοηθούσε καθόλου να αναδειχθεί η κλίση ενός νέου παιδιού στη μουσική. Από την μία υπήρχε φτώχεια, στέρηση, αγροτικό περιβάλλον, ανώμαλη πολιτική κατάσταση, και από την άλλη έπαιρνε σιγά-σιγά μορφή μία πολιτιστική αναγέννηση , που ξεδιπλωνόταν στην Αθήνα και στις μεγάλες πόλεις και τα σήματά της έφταναν και στο πιο απόμακρο χωριό. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, άρχισε να εντοπίζεται έντονα η αγάπη μου για την μουσική. Τιε μουσικές μου σπουδές τις ξεκίνησα και τις ολοκλήρωσα στο Ελληνικό Ωδείο, στο παλιό κτίριο επί της οδού Φειδίου. Οι γονείς μου αγρότες, εξέφραζαν την αγάπη τους για τη μουσική, μέσω του δημοτικού μας τραγουδιού. Αυτό που έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην μετέπειτα εξέλιξή μου, πέρα από τις αμφιβολίες μου αν θα τα καταφέρω, ήταν το πείσμα μου, η μαχητικότητά μου και το πάθος μου για την μουσική.
Θεωρείστε ένας από τους θεμελιωτές και τους γνησιότερους εκπροσώπους του ελληνικού εντέχνου τραγουδιού, ενός είδους που στον τίτλο του έχει ασκηθεί τεράστια κριτική στο παρελθόν. Εσείς τον αποδέχεστε και αν ναι ποια είναι τα χαρακτηριστικά του;
Κοιτάξτε, καμία ετικέτα που αναφέρεται σε μία εποχή, ή θέλει να εκφράσει το περιεχόμενο μιάς μουσικής τάσης, δεν είναι απόλυτα ακριβής. Τον όρο «έντεχνο λαϊκό τραγούδι, τον εισήγαγε στα μουσικά μας πράγματα, αρχές της δεκαετίας 1960, ο Μίκης Θεοδωράκης, θέλοντας να ξεχωρίσει αυτό το καινούργιο είδος, από την άλλη πλευρά του λαϊκού , διασκεδαστικού και πολλές φορές ρηχού τραγουδιού. Και νομίζω είχε δίκιο, αν και κάποιοι δεν το δέχονται. Πώς όμως να ξεχωρίσουμε αυτό το είδος, που έχει να κάνει εν πολλοίς με μουσικοποιήσεις ποιημάτων και δεν είναι μόνο στενά λαϊκό τραγούδι, γιατί αυτό που προκύπτει από την σύζευξη στίχου – μουσικής, αποκτά μία άλλη πιο προχωρημένη ηχητική διάσταση.
Έχετε μελοποιήσει έργα των σπουδαιότερων Ελλήνων ποιητών, από τον Κάλβο και τον Σολωμό, ως τον Ελύτη και τον Σεφέρη και από τον Γκάτσο και τον Ελευθερίου, ως τον Μιχάλη Μπουρμπούλη. Τι ρόλο έπαιξε η ποίηση στη διαμόρφωση της μουσικής σας ταυτότητας;
Εύστοχη η ερώτησή σας. Προσωπικά ακολουθώ μία ελληνική παράδοση, πολύ μακρινή. Στην αρχαιότητα ο στίχος των ποιητών δεν απαγγελόταν. Τον συνόδευε και τον έντυνε πάντα η μουσική. Στον Μεσαίωνα είχαμε στην Ευρώπη τους τροβαδούρους, και εμείς παράλληλα το ακριτικό , το δημοτικό τραγούδι και το βυζαντινό μέλος. Λίγο αργότερα ανθίζουν στην Ευρώπη και επιβάλλονται από τους μεγάλους συνθέτες ( Μπετόβεν, Μπραμς, Ντεμπισσύ, Σούμπερτ κα) τα περίφημα τραγούδια lied, που αναφέρονται σε μουσικοποιήσεις μεγάλων ευρωπαίων ποιητών. Βλέπετε ότι το φαινόμενο αυτό , έχει μακρά ιστορία. Στην Ελλάδα ξεκινά ως νεότερο μουσικό ρεύμα , με τον Θεοδωράκη ως κύριο εκφραστή του και προσχωρούν σε αυτό σημαντικότατοι συνθέτες, που ο καθένας με το ταλέντο του και την δική του μουσική γλώσσα, το διαμορφώνουν και το εμπλουτίζουν. Είμαι ένας από αυτούς, που παρ΄όλη την κλασσική μουσική μου παιδεία, με κέρδισε. Γι αυτό θα έλεγα ότι η μουσική και τα τραγούδια μου είναι βαθιά ταυτισμένα με την ποίηση. Ακόμα και τα πιο απλά τραγούδια μου διαθέτουν στίχο ποιητικό. Βλέπουμε, περνώντας τα χρόνια ότι αυτό το είδος καταγράφηκε στην ιστορία σαν κάτι μοναδικό και ανεπανάληπτο που κέρδισε τον σεβασμό και την αγάπη του ελληνικού λαού.
Λένε πως η μουσική και ο στίχος δεν κατανέμονται ισόποσα στο αποτύπωμα ενός τραγουδιού. Πως προσεγγίζετε τη μελοποίηση ενός ποιήματος, που έχει ένα δεδομένο ύφος και μια δυναμική, πριν γίνει τραγούδι, διατηρώντας τα αναλλοίωτα μετά την προσθήκη της μελωδίας;
Εδώ αγγίζετε την πιο δύσκολη διαδικασία της μελοποίησης. Πριν σε απασχολήσει ένα ποίημα που θέλεις να μουσικοποιήσεις, πρέπει να προσεγγίσεις πρώτα και να καταλάβεις τον ποιητή του. Σε ποια εποχή έζησε, ποια είναι η ποιητική του γλώσσα, οι κώδικές του, το ύφος του και μετά να καταλήξεις στα ποιήματά που επέλεξες να βάλεις μουσική. Αυτό θα σε βοηθήσει να καταλάβεις πολλά πράγματα και να κινήσεις ανάλογα πάνω τους τη μουσική σου. Ο Σολωμός και ο Κάλβος, έχει την σημασία του αυτό, υπήρξαν επτανήσιοι. Ο Ελύτης εξυμνεί μεταξύ των άλλων το Αιγαίο κλπ. Αν δεν δεις , τι ιδιαίτερο φορτίο κομίζει ο κάθε ποιητής, τότε θα αποτύχεις. Ως αποτέλεσμα πρέπει να υπάρχει απόλυτη ταύτιση ήχου και λόγου, έτσι που να μην μπορείς να φανταστείς την μουσική με άλλο στίχο και τον στίχο με άλλη μουσική.
Ο ελληνικός λαός είχε την τύχη να έρθει σε επαφή με σπουδαία ποιήματα, που μεγάλοι συνθέτες όπως εσείς, ο Θεοδωράκης, ο Χατζιδάκις και άλλοι, τα μελοποίησαν και κάνοντάς τα τραγούδια τα έβαλαν στα χείλη του απλού ανθρώπου. Πώς αισθάνεστε που το έργο σας έχει συμβάλλει τα μέγιστα στη διάδοση και στην κατανόηση της σύγχρονης ελληνικής ποίησης στο ευρύ κοινό;
Σε ότι με αφορά, πιστεύω ότι πρόσθεσα και εγώ ένα μικρό λιθαράκι στην προσπάθεια , ώστε να δημιουργηθεί ένα νεοελληνικό μουσικό ρεύμα, που η βάση του να είναι ο ποιητικός λόγος. Φυσικά, γι αυτό ας πούμε που κατάφερα, νιώθω μεγάλη ικανοποίηση και ευτυχία και μου το ενισχύουν οι φίλοι της μουσικής μου, είτε αγοράζοντα όπως παλιότερα τους δίσκους μου και τώρα με την παρουσία τους στις συναυλίες μου. Εντάξει, να σας πω κάτι ουσιαστικό; Αν κομίσαμε κάτι καινούργιο οι έλληνες συνθέτες σε αυτή τη σχέση, είναι τα λαϊκά μουσικά υλικά, με τα οποία ντύσαμε τον ποιητικό στίχο. Εδώ έγκειται και η μεγάλη διαφορά με τα κλασσικά lied της Ευρώπης.
Έχετε συνεργαστεί με πολύ σημαντικούς ανθρώπους, ανακαλείτε κάποια τέτοια ευτυχή συνύπαρξη που να είχε μεγαλύτερη βαρύτητα για εσάς; Υπάρχει κάποια που θα θέλατε, αλλά δεν έτυχε να κάνετε;
Όπως ακριβώς το λέτε. Έχω γνωρίσει σπουδαίους ανθρώπους και έχω συνεργαστεί με εξαιρετικούς καλλιτέχνες. Αναφέρω με νοσταλγία και αγάπη τον Θεοδωράκη, τον Χατζιδάκι, τον Ελύτη, τον Γκάτσο, τον Κούνδουρο, τον Ελευθερίου, τον Κατράκη, τον Καμπανέλλη και απο τους τραγουδιστές στέκομαι στον Ξυλούρη, στην Μπέλλου, στον Μητσιά, στην Πρωτοψάλτη, στον Καλογιάννη, στον Μπάση, στον Χριστογιαννόπουλο, στην Βενετσάνου, στην Μπάκα, στην Δημητριάδη και τόσους άλλους. Όλοι αυτοί οι ξεχωριστοί άνθρωποι έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην ανθρώπινη και καλλιτεχνική μου διαμόρφωση. Ταξίδεψα μαζί τους στην ζωή και στην τέχνη.
Έχετε κάποια ανάμνηση που έχει χαραχτεί στη μνήμη σας από κάποια στιγμή ικανοποίησης ή επιβράβευσης, που νιώσατε πως το έργο σας έχει λάβει την αναγνώριση που επιθυμούσατε;
Θα σας έλεγα ότι αυτό έχει συμβεί στη ζωή μου τρεις- τέσσερις φορές. Είναι κάτι που προσδοκά ο καλλιτέχνης να το νοιώσει έστω και μία φορά. Θα σας αναφέρω τρία τέτοια περιστατικά. Μία πολύ δυνατή στιγμή ήταν η παρουσίαση των Προσανατολισμών στο Ηρώδειο , σε μία εκπληκτική συναυλία με την ‘ Αλκηστη Πρωτοψάλτη ερμηνεύτρια, το καλοκαίρι του 1994. Μία άλλη, όταν παρουσίασα στο Queen Elizabeth Hall του Λονδίνου, τις Ωδές του Κάλβου και τους Αργοναύτες με τον Μανώλη Μητσιά και στον Σπύρο Σακκά τον Ιανουάριο του 2002. Επίσης μεγάλη στιγμή ήταν η παρουσίαση των Ωδών στην τελική τους μουσική επεξεργασία για συμφωνική ορχήστρα και μικτή χορωδία, με κορυφαίο ερμηνευτή τον Τάση Χριστογιαννόπουλο στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών , το 2008. Θα προσέθετα ακόμα την ηχογράφηση των εμβληματικών Λαϊκών Προαστίων το 1980, με την Σωτηρία Μπέλλου.
Ο πρώτος σας δίσκος «Κύκλος Σεφέρη» κυκλοφόρησε το 1976. Από τότε η τεχνολογία έχει αλλάξει ραγδαία και η μουσική διανέμεται πλέον μέσω «συμπιεσμένων» αρχείων ήχου, με αποτέλεσμα την υποβάθμιση της ποιότητας του εκάστοτε μουσικού έργου. Ποιές είναι οι σκέψεις σας αναφορικά με αυτό το γεγονός;
Εντοπίζετε άριστα το θέμα, και το περιγράφετε εύστοχα με την ερώτησή σας. Τι θέλετε να σας πω. Μελαγχολώ. Δυστυχώς έτσι είναι τα πράγματα. Γνώρισα , αρκετά νέος, την ακμή της δισκογραφίας, τα εκπληκτικά αναλογικά στούντιο που ηχογραφούσαμε, την ποιότητα που αναζητούσαμε φανατικά στον ήχο και εδώ δεν αναφέρομαι μόνο στους καλλιτέχνες, αλλά και στο φιλόμουσο κοινό της παλιότερης εποχής. Εντάξει, δεν το βλέπετε ότι σε όλες της εκφράσεις της ζωής μας, έχει υποχωρήσει η ποιότητα; Θα άφηνε απέξω το τραγούδι και την μουσική;
Η πλειοψηφία της σημερινής ελληνικής μουσικής, δυστυχώς απέχει παρασάγγας από τη μελοποίηση ποίησης, δεδομένης της απουσίας και της ίδιας της μουσικής πέραν των στίχων. Πως βλέπετε τη σημερινή δημιουργία και τι οδηγεί τις νεότερες γενιές στην κατανάλωση άτεχνων προϊόντων τύπου τραπ;
Άλλο μεγάλο θέμα και αυτό. Και επίκαιρο. Ξέρετε πολλές φορές , βλέποντας αυτή την περιδίνηση του καιρού μας , διερωτώμαι έχει ανάγκη σήμερα η νεολαία να εκφραστεί μέσα από τις μελοποιήσεις ποιημάτων ; Αν αφήσουμε στην άκρη τις εξαιρέσεις, δεν το βλέπω. Επίσης υπάρχουν νεότεροι συνθέτες, που θα ήθελαν να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους σε τέτοιες δύσκολες ασκήσεις; Νομίζω, πως η καινούργια εποχή έχει πάει τα πράγματα αλλού. Πού; Στο εφήμερο, στο ρηχό και καμιά φορά στο χυδαίο, μια και αναφέρεστε στην τραπ. Πολύ σωστά λέτε, ότι απουσιάζει από το απλό τραγούδι και η καλή μουσική και ο καλός στίχος. Αρα, πώς να φτάσουμε στις μελοποιήσεις των ποιημάτων; Εδώ οι αποστάσεις είναι μεγάλες, δεν καλύπτονται εύκολα. ΄Όμως θα σας έλεγα το εξής. Στην μακρά πορεία του χρόνου συμβαίνουν αυτά. Έχουμε κορυφώσεις στην μουσική, στο τραγούδι, στην τέχνη , αλλά έχουμε και πτώσεις και υφέσεις. Κάποια στιγμή όταν αλλάξουν οι παρακμιακές κοινωνικές συνθήκες, και οι άνθρωποι σηκωθούν λίγο ψηλότερα, θα ανακάμψουν τα πράγματα. Θα εμφανιστούν καινούργιοι ταλαντούχοι συνθέτες, οι οποίοι θα πιάσουν το νήμα από εκεί που το αφήσαμε και θα δημιουργήσουν καινούργια έργα, αντάξια της ευαισθησίας και της εποχής τους.
Κλείνοντας τη σημερινή μας κουβέντα θα θέλατε να μας πείτε αν ετοιμάζετε κάποια νέα δουλειά ή αν έχετε στο συρτάρι τραγούδια που περιμένουν υπομονετικά να βγουν;
Δυστυχώς οι καινούργιες ιδέες είναι δύσκολο να ανθίσουν, γιατί πνίγονται στην αδιαφορία και στην εχθρότητα των παραγόντων που διαχειρίζονται τον ελληνικό πολιτισμό. Νοιώθω μόνος και αποκομμένος. Δυσκολεύομαι αφάνταστα να παρουσιάσω τα υπάρχοντα έργα μου. Σε κάθε μου βήμα υψώνεται ένα τείχος μπροστά μου. Με λίγα λόγια, παρότι οι καλλιτεχνικές μου ιδέες δεν στέρεψαν και καινούργια έργα σχεδιάζω, πέρα από τον κόσμο που αγαπάει την μουσική μου και εκδηλώνει γενναιόδωρα την αγάπη του, όλα τα άλλα είναι χάλια. Ετσι έχω καταλήξει να κάνω λίγες επιλεκτικές εμφανίσεις, που σημαίνει λίγες συναυλίες την Άνοιξη και το Καλοκαίρι στην Ελλάδα, όπως και δύο στην Κύπρο. Βέβαια υπάρχουν δεκάδες τιμητικά αφιερώματα από Χορωδίες, Δήμους, Ωδεία, Μουσικά Σχολεία ανά την Ελλάδα.
Κύριε Ανδριόπουλε σας ευχαριστούμε πάρα πολύ, ήταν πραγματικά μεγάλη τιμή και χαρά για εμάς να σας φιλοξενήσουμε στο Παλκοσένικο και να κουβεντιάσουμε μαζί σας!
Σας ευχαριστώ θερμά! Εύχομαι κάθε επιτυχία στο σάιτ σας! Με ολη μου την αγάπη!
Ηλίας Ανδριόπουλος