Χώμα: Κριτική Θεάτρου
Μια παράσταση βασισμένη στο έργο του Παύλου Μάτεσι «Η μητέρα του σκύλου»
Σκηνοθεσία: Γιάννης Σκουρλέτης
bijoux de kant HOOD
Γράφει η Ντίνα Καρρά
Κάποιες ιστορίες δεν αφηγούνται απλώς τη ζωή ανθρώπων, αλλά ολόκληρες εποχές. Ιστορίες σημαδεμένες από τη φτώχεια, την απώλεια και τις ιστορικές ανατροπές, με ανθρώπους που έμαθαν να ζουν κουβαλώντας μέσα τους μνήμες, πληγές και ανείπωτα μυστικά.
Στο «Χώμα» της bijoux de kant, ο Γιάννης Σκουρλέτης συνομιλεί με τον ιδιαίτερο λογοτεχνικό κόσμο του Παύλου Μάτεσι και τη «Μητέρα του σκύλου», φωτίζοντας τις εύθραυστες πλευρές της ανθρώπινης ύπαρξης. Με μία σκηνική γλώσσα που αφήνει χώρο στη μνήμη, στη σιωπή και στο συναίσθημα, ανασύρει πρόσωπα και βιώματα από ένα παρελθόν που εξακολουθεί να μας αφορά. Έναν κόσμο πληγωμένο, σκληρό και συχνά παράλογο, όπου όμως η τρυφερότητα επιμένει να επιβιώνει, σαν μια μικρή πράξη αντίστασης απέναντι στη λήθη.
Πρωταγωνίστρια η Ραραού, μία γυναίκα που μοιάζει να στέκεται στο περιθώριο της ζωής, κουβαλώντας πάνω της τα σημάδια μιας σκληρής πραγματικότητας. Κι όμως, μέσα από την αφέλεια, τις αντιφάσεις και το ιδιότυπο χιούμορ της, διατηρεί μία ακατανίκητη ανάγκη να αγαπά και να δικαιολογεί τους ανθρώπους.
Η δική της ματιά, απαλλαγμένη από τις κοινωνικές συμβάσεις και τις ηθικές βεβαιότητες, φωτίζει με έναν απροσδόκητο τρόπο τις αντιφάσεις της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Πίσω από την προσωπική της ιστορία αναδύεται η τραυματισμένη μνήμη μιας χώρας που έζησε την Κατοχή, τον διχασμό και τη μεταπολεμική σκληρότητα, προσπαθώντας να συμφιλιωθεί με όσα δεν μπόρεσε ποτέ πραγματικά να ξεπεράσει.
Η παράσταση συνδυάζει με ιδιαίτερο τρόπο το κωμικοτραγικό. Το γκροτέσκο δεν ακυρώνει την τρυφερότητα, ο σαρκασμός δεν σβήνει τον πόνο. Η Ραραού, με την αφοπλιστική αμεσότητα ενός τραγικού γελωτοποιού, αφηγείται γεγονότα που ξεπερνούν την προσωπική της εμπειρία και μετατρέπονται σε καθρέφτη μιας κοινωνίας που συχνά σπεύδει να καταδικάσει, χωρίς να προσπαθεί να κατανοήσει. Λέει αλήθειες χωρίς πάντοτε να αντιλαμβάνεται το βάρος τους.
Και ίσως γι’ αυτό η ματιά της να είναι τόσο αποκαλυπτική. Εκεί όπου οι άλλοι βλέπουν προδοσία, εκείνη βλέπει μία μάνα που προσπάθησε να κρατήσει τα παιδιά της ζωντανά. Εκεί όπου η κοινωνία υψώνει το δάχτυλο, εκείνη εξακολουθεί να κρατά ανοιχτή την αγκαλιά της. Η Κατοχή και η μεταπολεμική Ελλάδα γίνονται το ιστορικό φόντο μιας διαχρονικής σύγκρουσης ανάμεσα στην ανάγκη για επιβίωση και στην ευκολία της ανθρώπινης καταδίκης.
Ο Γιάννης Σκουρλέτης επιλέγει μία σκηνική γλώσσα λιτή, σχεδόν ψιθυριστή. Ανοίγει στο παρελθόν μία χαραμάδα για να επιστρέψει. Ένα παλιό μπαούλο, λίγες φωτογραφίες, γράμματα, μία ελληνική σημαία και λίγο χώμα γίνονται τα απομεινάρια μιας ζωής που δεν βρήκε ποτέ δικαίωση. Η σκηνή μετατρέπεται σε τόπο εξομολόγησης, αλλά και σε ένα μικρό μνημείο των αφανών ανθρώπων της Ιστορίας. Το ημίφως του Γιώργου Μαρουλάκου ανασύρει αθέατες πτυχές της συνείδησης, σαν μνήμες που επιστρέφουν διστακτικά από τα βάθη του χρόνου.
Η Σωτηρία Χρυσικοπούλου ενσαρκώνει τη Ραραού με μία ερμηνεία βαθιά ανθρώπινη, αφοπλιστική στην απλότητά της. Κινείται ανάμεσα στο αθώο και το τραγικό, στο παράδοξο και το σπαρακτικό. Η ιδιότυπη, σχεδόν γελοιογραφική όψη της ηρωίδας δεν γίνεται ποτέ αντικείμενο χλευασμού. Τουναντίον, αποκαλύπτει την τρυφερότητα ενός πλάσματος που η κοινωνία δεν κατάφερε να χωρέσει στους κανόνες της. Πίσω από τις παραμορφώσεις της μνήμης, τις υπερβολές, το πικρό χιούμορ και τις αθώες παρανοήσεις, ανασαίνει ένας ολόκληρος κόσμος καταπιεσμένης οδύνης. Εκπληκτική!
Η Χαρούλα Τσαλπαρά, με το ακορντεόν και τη ζωντανή μουσική της παρουσία, μοιάζει σαν μία μελωδική προέκταση της μνήμης της Ραραούς.
Και ύστερα είναι το χώμα. Η πιο σιωπηλή, σχεδόν πρωταρχική παρουσία της παράστασης. Η γη που μας γέννησε και μας δέχεται, που κρατάει όσα οι άνθρωποι δεν μπόρεσαν να συμφιλιώσουν, όσα θέλησαν να ξεχάσουν. Μία γη αδιάφορη στις διαχωριστικές γραμμές, στις σημαίες και στις βεβαιότητες των ανθρώπων. Η στιγμή που η Ραραού κρατάει μία χούφτα χώμα και το αφήνει να κυλήσει ανάμεσα στα δάχτυλά της, αποκτά μία σχεδόν τελετουργική δύναμη. Μία απλή χειρονομία που συμπυκνώνει την εφήμερη φύση της ύπαρξης, την απώλεια, αλλά και την αδιάκοπη επιστροφή στη γη.
Γιατί στο τέλος, πέρα από την Ιστορία και τις πληγές της, μένει πάντα ο άνθρωπος. Όσα αγάπησε, όσα έχασε, όσα κράτησε ζωντανά στη μνήμη του. Και ίσως το χώμα να μην είναι μόνο αυτό που μας σκεπάζει, αλλά κι αυτό που φυλάσσει όσα δεν πρέπει να ξεχαστούν. Μία παράσταση που αγγίζει την ψυχή και αφήνει βαθύ αποτύπωμα. Αριστούργημα!
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
Ηλεκτρονική προπώληση: ΧΩΜΑ | Εισιτήρια online! | More.com
Σχετικά άρθρα: