Βιβλιοκριτική: Η Χερσόνησος με τα άδεια σπίτια
του David Ucles
από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο
Γράφει ο Αβραάμ Σεκέρογλου
Ένα από τα βιβλία που συζητήθηκε όσο λίγα το φετινό καλοκαίρι ήταν χωρίς αμφιβολία αυτό που έγραψε ο μόλις 36 ετών Ισπανός συγγραφέας, David Ucles, με τίτλο «Η Χερσόνησος με τα άδεια σπίτια». Ένα ιστορικό μυθιστόρημα που μάλλον πρέπει να αποτελέσει κάποιο είδος «οδηγού» στο πως μπορεί να καταπιαστεί ένας συγγραφέας με το τρομερά δύσκολο και ευαίσθητο θέμα του εμφυλίου πολέμου. Και είναι ακόμα πιο σημαντικό για εμάς ως Έλληνες σαν θέμα, γιατί εκτός από τις πολλές ομοιότητες που έχει η δική μας περίπτωση, είναι ένα ζήτημα που όχι μόνο δεν το έχουμε ξεπεράσει αλλά μας ακολουθεί σαν ένα τεράστιο βάρος μέχρι και σήμερα.
Σύμφωνα με το σημείωμα του συγγραφέα (αλλά και σε πολλά σημεία του βιβλίου στα οποία «σπάει τον τέταρτο τοίχο» και μιλάει κατευθείαν σε εμάς, τους αναγνώστες), ο Ucles έχει μια πολύ προσωπική εμπλοκή στον Ισπανικό εμφύλιο. Όλοι οι συγγενείς του κατάγονται από το ίδιο χωριό και όλοι βίωσαν τον εμφύλιο. Πολλές από τις ιστορίες των χαρακτήρων του είναι εμπνευσμένες από τα βιώματα των δικών του ανθρώπων. Επηρεασμένος λοιπόν από αυτές τις ιστορίες, που προφανώς άκουγε συνεχώς όσο μεγάλωνε, αποφάσισε να ταξιδέψει για πολλά χρόνια σε κάθε γωνιά της Ιβηρικής χερσονήσου, σε κάθε ξεχασμένο χωριουδάκι και να μιλήσει με ανθρώπους, να ψάξει ιστορίες, να δει με τα μάτια του τόπους, βασανισμένους και στοιχειωμένους από τον εμφύλιο σπαραγμό. Έπειτα αποφάσισε να μεταφέρει όλα όσα είδε σε μια ιστορία που αποτελεί ταυτόχρονα και τα σκοτεινά απομνημονεύματα ενός ολόκληρου λαού.
Η Χάντουλα είναι ένα φανταστικό χωριό της Ανδαλουσίας που υπήρξε με άλλο όνομα. Οι κάτοικοι της Χάντουλα ήταν κυρίως αγρότες και δεν θεωρούσαν τους εαυτούς τους πολιτικοποιημένους, είτε γιατί δεν τους ενδιαφέρει αυτό, είτε γιατί η δύσκολη ζωή του αγρότη δεν τους άφηνε χρόνο να ασχοληθούν. Όταν όμως ο εμφύλιος σου χτυπάει την πόρτα δε μπορείς να σταθείς ουδέτερος. Πρέπει να πάρεις θέση.
Στο χωριό ζει ο Οδίστο με την γυναίκα του και τα (σχεδόν) οκτώ παιδιά του. Η μοίρα της οικογένειας είναι συνυφασμένη με την μοίρα ολόκληρης της Ισπανίας. Οι συμφορές τη βρίσκουν σιγά-σιγά και πολλές φορές είναι παράλληλες με τα τραγικά συμβάντα του εμφυλίου. Η Χάντουλα είναι μια μικρογραφία του έθνους, όπως η Ισπανία είναι μια μικρογραφία της Ευρώπης του 1936 και μια προοικονομία όσων πρόκειται να συμβούν σε πολύ λίγα χρόνια με το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η αφήγηση του Ucles, πέρα από τα όσα συγκλονιστικά συμβαίνουν, χαρακτηρίζεται από ειλικρίνεια. Ναιμ, σε έναν εμφύλιο γίνονται εγκλήματα και από τις δύο πλευρές. Είναι ένα έγκλημα που γίνεται, σαν απάντηση σε ένα άλλο, δικαιολογημένο; Δεν είναι εδώ το θέμα μας για να το απαντήσουμε. Υπάρχουν ακρότητες που συμβαίνουν, που μπορείς να συγκρίνεις και να πεις ποια μεριά έκανε τις λιγότερες ή τις λιγότερο φρικαλέες; Μπορεί, αλλά δεν έχει σημασία. Πάντα σε έναν πόλεμο χάνεις το δίκιο σου και δεν έχει νόημα να κρίνεις το δίκιο ή το άδικο από τις πράξεις όσων έλαβαν μέρος. Αυτό που πρέπει να κάνεις (αλλά το αποφεύγει ο Ucles γιατί δεν είναι αυτό το θέμα του) είναι να κρίνεις μετά από καιρό ψύχραιμα και με πολιτικό μάτι τι και γιατί συνέβη. Και φυσικά να αποδώσεις εκεί δικαιοσύνη, αν βέβαια υπάρχει.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό της αφήγησης (για το οποίο κάποιοι είχαν έντονες αντιρρήσεις, ειδικά με την «υπερβολική» χρήση της) είναι ο μαγικός ρεαλισμός. Στην ιστορία και στους πρωταγωνιστές της συμβαίνουν πολύ συχνά πράγματα υπερφυσικά που είναι όμως πλήρως ενταγμένα στο υπόλοιπο ρεαλιστικό κομμάτι της ιστορίας. Ο αφηγητής παίζει με αυτό το τέχνασμα, τόσο με το μυαλό του αναγνώστη, όσο και με την πραγματικότητα. Είναι όσα διαβάζουμε αληθινά; Συνέβησαν πραγματικά όλα αυτά; Θα μπορούσαν όλες αυτές οι ακρότητες να είναι κάτι που εμπνεύστηκε το αρρωστημένο μυαλό ενός συγγραφέα; Για εμάς, η χρήση του μαγικού ρεαλισμού είναι ένα είδος αποσυμπίεσης του μυαλού. Οι εικόνες και οι λέξεις είναι πραγματικά σκληρές (όχι τόσο σκληρές όσο αυτά που πραγματικά συνέβησαν) και για να μπορέσει το μυαλό να τα απορροφήσει και η ανάγνωση να συνεχιστεί, ο συγγραφέας εισάγει κάτι εξωπραγματικό, το παρουσιάζει σαν αληθινό και έτσι απαλύνει λίγο τον σκληρό ρεαλισμό. Το κάνει αριστοτεχνικά και είναι κάτι που πραγματικά εκτοξεύει όλο το βιβλίο στη θέση ενός από τα καλύτερα μυθιστορήματα που έχουν γραφτεί.
Δεν είναι ένα εύκολο ανάγνωσμα. Δεν είναι σίγουρα για αυτούς που θέλουν να διαβάσουν κάτι να χαλαρώσουν μετά από μια δύσκολη μέρα της καθημερινότητας. Είναι μια αναγνωστική πρόκληση με πολλά ονόματα και τοπωνύμια, με πολλές αναφορές σε πραγματικά γεγονότα, τόσο απίστευτα που θα θελήσετε να αναζητήσετε στο διαδίκτυο και θέλει την επιμονή και την αφοσίωση που θα δίνατε σε ένα βιβλίο δοκιμασία για το μυαλό και την ψυχή. Το σίγουρο όμως είναι πως θα αξίζει κάθε λεπτό που του αφιερώσατε.
Πληροφορίες:
Η Χερσόνησος με τα άδεια σπίτια
Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο εδώ.
Σχετικά Άρθρα:
54ο Φεστιβάλ Βιβλίου | Πεδίον του Άρεως | 4-20 Σεπτεμβρίου 2026
Βιβλιοκριτική: Ιστορίες από την Λατινική Αμερική
Βιβλιοπαρουσίαση: Ιάκωβος Καμπανέλλης – Από σκηνής και από πλατείας από τις Εκδόσεις Κέδρος
Βιβλίο: Ειδικές Διαδρομές – Στιγμές Αγώνων και Ζωής του Δημήτρη Κουνέλη – Εκδόσεις Στίξις
Κριτική Βιβλίου | Infinity human: Οι σκιές της αιωνιότητας από τις εκδόσεις Κονιδάρη