Sladek | Κριτική Θεάτρου

Γράφει ο Κωνσταντίνος Αβράμης

Κι έπειτα, τι είναι ο φασισμός;

 Λέξεις πομπώδεις και κάποιο τέρας καταχωνιασμένο μακριά στον χώρο ή τον χρόνο; Κάτι πολύ παλιό ή κάτι αμερικάνικο; Η ναζιστική Γερμανία ήταν μια θηριωδία, προφανώς, αλλά θύματα είχαν τόσες και τόσες άλλες γενοκτονίες και εισβολές. Η Αμερική έχει κάνει δεκάδες τέτοιες. Γιατί δεν περιγράφουμε με τα παραδείγματα αυτά, γιατί δεν αξιοποιούμε τα θύματα της τελευταίας εικοσαετίας για να μιλήσουμε για τον νεοφασισμό της τελευταίας εικοσαετίας;

 Είδαμε μια παράσταση που πόνεσε πολύ, είδαμε σώματα που υπέφεραν και σώματα που υπέφεραν επί σκηνής, είδαμε έναν άνθρωπο να γίνεται αντικείμενο χειραγώγησης και είδαμε την αισθητική που αρμόζει στην ηθική του φασισμού. Ο «Sladek» του Θάνου Νίκα και της ομάδας του είναι ένα έργο αδυσώπητο. Μπορεί η αλληλουχία μεταξύ κάποιων σκηνών να μην υπηρετεί την πιο ομαλή δραματουργική ροή, αλλά επιτυγχάνει κάτι απολύτως αλλότριο: βρίσκει την αισθητική που υπηρετεί τον φασισμό. Ελέγχει το βλέμμα μας, ελέγχει τον φόβο και τη λαγνεία, την οργή και τη λύπησή μας. Και μας εκθέτει απροστάτευτους σε κάτι μυθικό: την πραγματικότητα.

 Ο «Sladek» είναι ένα έργο μορφών, σχημάτων και χειρονομιών. Από την πρώτη, καθηλωτική τριπλή παρουσία των ηθοποιών ως την τελευταία σκηνή, τα πιο δυνατά σημεία της σκηνοθεσίας και της υποκριτικής είναι η γεωμετρία, η ένταση, η ακρίβεια και το ανθρώπινο σώμα που κατασπαράσσεται.

 Μέσα στην τελευταία διετία, η Γάζα μοιάζει ήδη μία προηγούμενη φάση της νεοφασιστικής επικράτησης, σαν ο κόσμος να συνέχισε την περιστροφή του και να την άφησε πίσω. Μιλάμε για το Ιράν, για τη Βενεζουέλα, μιλάμε ξανά για τη Γερμανία και τη δημοκρατία της Βαϊμάρης, μιλάμε ακόμα και για το μέλλον που έρχεται. Αλλά τα χαίνοντα κενά στο στήθος και τα διάτρητα κρανία παραμένουν ανεπούλωτα. Εδώ διανοίγεται στο πλήρες της η σύλληψη και η εκτέλεση της παράστασης: συνομιλεί τόσο με τον Μπρεχτ όσο και με το σήμερα.

 Πως στρατολογείται ένα παιδί; Πως εκβιάζεται ένας ειρηνιστής; Πως οι ανώτατες αρχές κηρύσσουν τη διάλυση μιας οργάνωσης μόνο και μόνο για να της επιτρέψουν να ισχυροποιηθεί στην αφάνεια της «ανυπαρξίας» της; Αυτές οι ερωτήσεις είναι η κουβέντα για τον ολοκληρωτισμό και όχι οι απλοϊκές αναλύσεις του «καλού» και του «κακού». Ενδιαφέρουσα επίσης η συνομιλία της παράστασης με μια άλλη δουλειά, το «Αυτό που ακούτε είναι σφύριγμα τρένου» του Νίκου Μαρνά και του Γιώργου Γκιόκα, σε κείμενο Θανάση Τριαρίδη.  Συνδυαστικά οι δύο παραστάσεις καλύπτουν όλο το φάσμα της έκπτωσης των δημοκρατιών μας· κάθε ξεδιάντροπος φόνος, κρατικός ή παρακρατικός, απαιτεί τη γραφειοκρατική νομιμοποίησή του.

 Και κάθε νομιμοποίηση επιτρέπει νέους ξεδιάντροπους φόνους. Επιτρέπει, επίσης, σε πρωθυπουργούς να συνεργάζονται με γενοκτόνους, να φωτογραφίζονται αγκαλιά, να περιφρονούν το διεθνές δίκαιο και να αποστέλλουν όπλα. Μια κοινωνία χωρίς αντιφασιστικές δικλείδες ασφαλείας θα επιτρέπει πάντα στα εκάστοτε τάγματα εφόδου να χειραγωγούν τους επόμενους Sladek.