Βιβλιοκριτική: Ψευδομάρτυρας του Χάρβεϊ Ματούζο Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή γράφει ο Αβραάμ Σεκέρογλου

Οκτ 2, 2026

Βιβλιοκριτική: Ψευδομάρτυρας (2026)

Βιβλιοκριτική: Ψευδομάρτυρας

του Χάρβεϊ Ματούζο

Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή

γράφει ο Αβραάμ Σεκέρογλου

Υπάρχουν βιβλία που κάποιες φορές ξεφεύγουν από την κατηγορία του ιστορικού δοκιμίου και αποτελούν ένα ιστορικό ντοκουμέντο. Ένα από αυτά είναι και ο «Ψευδομάρτυρας».

Το ιστορικό πλαίσιο είναι δύσκολο για το ευρύ αναγνωστικό κοινό και ειδικά για το ελληνικό. Ο λόγος είναι ότι αναφέρεται σε μια περίοδο 75 ετών πριν από τη σημερινή και τοποθετείται στην ταραγμένη μεταπολεμική και ψυχροπολεμική πραγματικότητα των ΗΠΑ. Επίσης, μιλά για γεγονότα που είναι ελάχιστα γνωστά πέρα από τον Ατλαντικό, κυρίως επειδή αφορούσαν την πολιτική – και όχι μόνο – καταδίωξη των κομμουνιστών ή όσων υπήρχε η υποψία πως ήταν κομμουνιστές.

Πρωτεργάτης σε αυτό το σύγχρονο «κυνήγι μαγισσών» ήταν ο γνωστός και μη εξαιρετέος γερουσιαστής Μακάρθι, αλλά είχε την αγαστή συνεργασία ενός τεράστιου κυκλώματος από επιτροπές, υποεπιτροπές και διάφορους οργανισμούς, κερδοσκοπικούς ή μη, που εξειδικεύονταν στην κατασκευή μαύρων λιστών με πρόσωπα που κατατάσσονταν στην πλευρά των κομμουνιστών.

Το να βρεθεί το όνομά σου σε μια τέτοια λίστα σήμαινε από την κατάρρευση της επαγγελματικής σου υπόστασης και καριέρας μέχρι τη φυλάκιση. Είναι, επομένως, ευνόητο πως η διαδικασία αυτή χρησιμοποιήθηκε πολλές φορές σαν ένα μέσο εκδίκησης για άσχετους λόγους, μιας και αρκούσε μια καταγγελία για ασήμαντη αφορμή, ώστε να μπορέσει κάποιος να μπλέξει ανεπανόρθωτα.

Στο πλαίσιο αυτών των διώξεων, οι διάφορες επιτροπές του Κογκρέσου (και όχι μόνο) χρειάζονταν μάρτυρες που θα μπορούσαν να «βεβαιώσουν» πως κάποιο πρόσωπο ή ένας σύλλογος ή σωματείο «εμπλεκόταν» με κάποιο τρόπο σε κομμουνιστικές δραστηριότητες. Ο συγγραφέας του εν λόγω βιβλίου αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς ξεκίνησε από τον χώρο της Αριστεράς μεν, αλλά γρήγορα, για τους δικούς του λόγους, όχι μόνο αποχώρησε, αλλά αποφάσισε να ψευδομαρτυρεί και να «κατηγορεί» δεκάδες (αν όχι εκατοντάδες) συμπολίτες του, κατονομάζοντάς τους ως κομμουνιστές.

Κάποια στιγμή, και πάλι για λόγους που μόνο να συμπεράνουμε μπορούμε και εντοπίζονται μάλλον σε ψυχολογικές ανάγκες του, αποφάσισε να ομολογήσει τα πάντα. Έτσι, προσέγγισε έναν εκδοτικό οίκο και συνέγραψε αυτό το βιβλίο, που όταν κυκλοφόρησε τη δεκαετία του ’50, εκτός από τον πάταγο που έκανε, ξεσκέπασε τον κύκλο της σκευωρίας που είχε πνίξει την πολιτική και κοινωνική ζωή των ΗΠΑ εκείνη την περίοδο.

Βαρύ ανάγνωσμα, με πολλές λεπτομέρειες για ονόματα και περιστατικά που και ελάχιστα γνωρίζουμε και λίγο μας ενδιαφέρουν πια, έχει την αξία του μόνο αν το δει κάποιος μακροσκοπικά, για να κατανοήσει – λαμβάνοντας υπόψη και τις συνθήκες εκείνης της ψυχροπολεμικής περιόδου – το πού μπορεί να φτάσει ένα «σύστημα» για να εξυπηρετήσει τον σκοπό του, καταπατώντας κάθε έννοια δικαιοσύνης και νομιμότητας.

Γιατί Ματούζο και Μακάρθι έχουν υπάρξει πολλοί και θα υπάρξουν ξανά (αν δεν υπάρχουν ήδη), όσο εκμεταλλεύονται την άγνοια του κόσμου ή την αδυναμία του να ασχοληθεί. Αυτό που μπορεί να βοηθήσει και στις δύο περιπτώσεις είναι η γνώση για το παρελθόν και ο «Ψευδομάρτυρας» είναι ένα σκληρό ντοκουμέντο της αλήθειας του.

Βιβλιοκριτική: Ψευδομάρτυρας του Χάρβεϊ Ματούζο Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή γράφει ο Αβραάμ Σεκέρογλου