Κριτική Θεάτρου: Νικ δε Ντικ
Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Πασσάς
Θέατρο Μικρό Γκλόρια
Γράφει η Ντίνα Καρρά
Σημείωση Σύνταξης: Το Παλκοσένικο, με μεγάλη χαρά, καλωσορίζει στη συντακτική του ομάδα την αξιόλογη κριτικό θεάτρου, Ντίνα Καρρά!
Με γλώσσα που δε μασάει τα λόγια της, με χιούμορ που τσαλακώνει την καθωσπρέπει βιτρίνα και μία ιστορία που κουβαλάει πολύ περισσότερα απ’ όσα αρχικά αφήνει να φανούν, το «Νικ δε Ντικ» του Σταυριανού Κιναλόπουλου έρχεται στο Μικρό Γκλόρια για να ανακατέψει την τράπουλα των κοινωνικών συμβάσεων.
Το έργο μιλάει για το τίμημα που πληρώνει όποιος αναγκάζεται να κρύψει τον εαυτό του για να γίνει αποδεκτός. Για την καταστροφική δύναμη της ντροπής που επιβάλλεται από τον κοινωνικό περίγυρο και εσωτερικεύεται με τα χρόνια. Και για τη δύσκολη αλήθεια, ότι η επιβίωση δεν ισοδυναμεί πάντοτε με λύτρωση. Εδώ, η πρόκληση δε ζητάει την άδεια κανενός, η ειρωνεία γίνεται ασπίδα και το γέλιο αποκτά εκείνη την παράξενη επίγευση, που αφήνει ο πόνος όταν προσπαθεί να μεταμφιεστεί σε διασκέδαση.
Με τον Ιωάννη Αθανασόπουλο στον πρωταγωνιστικό ρόλο και τον Κωνσταντίνο Πασσά στη σκηνοθεσία, ο μονόλογος ξεδιπλώνει μία διαδρομή ανάμεσα στην καταπίεση, στην αυτοδιάθεση, στην ανάγκη για αποδοχή, στην ευαλωτότητα και στη βαθιά μοναξιά. Γιατί, πίσω από την αθυροστομία, τις αιχμηρές ατάκες και την ανατρεπτική διάθεση, υπάρχει η βαθιά ανθρώπινη αγωνία και η επιθυμία ενός ανθρώπου να βρει επιτέλους τη θέση του στον κόσμο.
Πόσο μπορεί να αντέξει κανείς να ζει σύμφωνα με τις απαιτήσεις των άλλων, προτού διεκδικήσει το δικαίωμα να υπάρξει με τους δικούς του όρους;
Ο Νίκος μεγαλώνει στα Σφακιά της Κρήτης στη δεκαετία του ’80. Σε έναν τόπο και μία εποχή όπου η διαφορετικότητα δεν αντιμετωπίζεται ως δικαίωμα, αλλά ως αφορμή για χλευασμό, καταπίεση και τιμωρία, το παιδί μαθαίνει από νωρίς να κρύβεται. Το δωμάτιό του γίνεται καταφύγιο. Εκεί, μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα, μπορεί να φορέσει τα φορέματα της μητέρας του και να πλησιάσει, έστω για λίγο, τον αληθινό του εαυτό. Έξω από την πόρτα, όμως, τον περιμένει ένας κόσμος που δεν συγχωρεί εύκολα όποιον ξεφεύγει από τα καλούπια του. Η οικογένεια, το σχολείο, ο κοινωνικός περίγυρος, ακόμη και το Ναυτικό γίνονται σταθμοί μιας διαδρομής σημαδεμένης από κακοποίηση και ταπείνωση.
Κι ενώ ο Νίκος προσπαθεί να επιβιώσει, η Νίκη που διεκδικεί χώρο μέσα του, παλεύει να υπάρξει χωρίς να απολογείται.
Το κείμενο του Σταυριανού Κιναλόπουλου δεν χαϊδεύει τα αυτιά. Το «Νικ δε Ντικ» τσαλακώνει την ευπρέπεια, προκαλεί αμηχανία και χρησιμοποιεί το χιούμορ ως όπλο απέναντι στην υποκρισία. Η γλώσσα του είναι ωμή, σκαμπρόζικη, ακόμη και προκλητικά αθυρόστομη. Δεν είναι, όμως, η χοντράδα αυτοσκοπός, ούτε πονηρό κλείσιμο του ματιού στον θεατή, αλλά ένας τρόπος να διεκδικήσει ο ήρωας το σώμα, τη φωνή και την επιθυμία του, σε έναν κόσμο που επί χρόνια του τα αρνείται. Το γέλιο, επομένως, γίνεται άμυνα, ειρωνεία, πρόκληση και μία απελπισμένη προσπάθεια να πάρει ο ίδιος τον έλεγχο της αφήγησής του.
Η πιο γόνιμη πλευρά του «Νικ δε Ντικ» είναι στο σημείο που μετατρέπει την αμηχανία σε ενσυναίσθηση.
Η ιστορία δεν είναι μόνο μία καταγραφή του πόνου, αλλά και μία διαδρομή προς την αυτογνωσία, την ορατότητα και την ελευθερία.
Αδιαμφισβήτητα, ένας μονόλογος θεωρείται επικίνδυνη θεατρική πίστα. Δεν υπάρχουν παρτενέρ για να μοιραστείς το βάρος, ούτε εύκολες διαφυγές όταν η ένταση πέσει ή όταν το συναίσθημα κινδυνεύσει να ξεχειλίσει. Ο ηθοποιός πρέπει να κρατήσει μόνος του το ενδιαφέρον, να αλλάξει ρυθμούς, να δημιουργήσει σχέσεις και να δώσει υπόσταση ακόμη και στις απουσίες. Ο Ιωάννης Αθανασόπουλος, μέσα στο υπέρλαμπρο φόρεμά του, τις πανύψηλες κόκκινες γόβες του και την κατάξανθη περούκα του, καλείται να διατρέξει διαφορετικές ηλικίες, ψυχικές καταστάσεις και εκφάνσεις της ίδιας ζωής. Από την ευάλωτη παιδικότητα, μέχρι την ειρωνεία του ανθρώπου που έμαθε να αμύνεται με το χιούμορ, από την ανάγκη για αποδοχή, μέχρι την οργή απέναντι σε όσα του στερήθηκαν, ο ρόλος απαιτεί διαρκή μετατόπιση.
Η μεγάλη πρόκληση για τον ηθοποιό είναι να μην εγκλωβιστεί ούτε στη γελοιογραφία του εκκεντρικού ούτε στην εύκολη δραματοποίηση του θύματος και τα καταφέρνει περίφημα. Ο ήρωας δεν είναι μόνο όσα υπέστη. Είναι και το πνεύμα του, η επιθυμία του, η φαντασία του, η ικανότητά του να επινοεί τρόπους επιβίωσης. Είναι ένας άνθρωπος που θέλει να ζήσει, να αγαπήσει, να υπάρξει, ακόμη κι όταν ο κόσμος επιμένει να του κλείνει την πόρτα.
Ο Κωνσταντίνος Πασσάς υπογράφει τη διασκευή, τη σκηνοθεσία, τη σκηνογραφία, την ενδυματολογία και τους φωτισμούς. Το στοίχημα είναι η σκηνοθετική προσέγγιση να αφήσει το γκροτέσκο να λειτουργήσει ως σχόλιο πάνω σε έναν παράλογο κοινωνικό κόσμο, χωρίς να μετατρέψει τον ίδιο τον ήρωα σε θέαμα. Να συνυπάρξουν η σκληρότητα και η τρυφερότητα, η πρόκληση και η ευαισθησία, χωρίς η μία να ακυρώνει την άλλη. Γιατί η ιστορία δε ζητάει μόνο να σοκάρει, αλλά να ακουστεί. Η διαδρομή από τον Νίκο στη Νίκη δεν αφορά μόνο στην εξωτερική μεταμόρφωση, αλλά και στη σταδιακή διεκδίκηση του δικαιώματος στην ελευθερία και στην αυτοδιάθεση.
Το ευφυές σκηνικό είναι ο χώρος της απόκρυψης και της αποκάλυψης, ο προσωπικός γολγοθάς του ήρωα.
Η μουσική του Γιάννη Τσούτσια και οι αναφορές στη Μελίνα Μερκούρη, στην Αλίκη Βουγιουκλάκη, στη Σωτηρία Μπέλλου, στην Άννα Βίσση, στα τραγούδια του παλιού ελληνικού κινηματογράφου λειτουργούν σαν μικρές αποδράσεις από την ασφυκτική καθημερινότητα, προσφέροντας παρηγοριά στον Νίκο/Νίκη.
Η φωνή της μητέρας, την οποία ερμηνεύει η Έλενα Μαρσίδου και ενσαρκώνει βωβά επί σκηνής η Ειρήνη Ευριπίδου-Νικολοπούλου είναι το απάγκιο και μέρος του συναισθηματικού τοπίου μέσα στο οποίο γαλουχείται ο ήρωας. Μία παρουσία αινιγματική που βαραίνει ακόμη κι όταν απουσιάζει από τη ζωή του.
Συνοψίζοντας, το «Νικ δε Ντικ» αγγίζει την τρανς εμπειρία, αλλά η αγωνία του δεν περιορίζεται σε μία ταυτότητα. Δεν είναι μία ιστορία που προσφέρεται για εύκολη συγκίνηση. Η σκαμπρόζικη διάθεσή του, η αθυροστομία και η ειρωνεία του λειτουργούν ως αντίβαρα σ΄ένα υλικό ιδιαίτερα σκληρό. Γιατί κάποιες φορές, το πιο δύσκολο δεν είναι να πεις την αλήθεια, αλλά να αντέξεις να την ακούσεις.
