Συνέντευξη: Έξι φωνές για τον Μπόρκμαν
Επιμέλεια Συνέντευξης: Τασιάνα Τσιάκου
Οι Ανδρονίκη Αβδελιώτη, Φανή Γέμτου, Μανώλης Ιωνάς, Πάνος Κωνσταντέλης, Περικλής Λιανός και Ειρήνη Παπαδημάτου
πρωταγωνιστές και πρωταγωνίστριες της παράστασης «Ιωάννης Γαβριήλ Μπόρκμαν» του Χένρικ Ίψεν, σε σκηνοθεσία Μανώλη Ιωνά
μιλούν στο Παλκοσένικο και στην Τασιάνα Τσιάκου για την παράσταση που ανεβαίνει κάθε Σάββατο και Κυριακή στο Θέατρο Αλκμήνη.
Ο «Ιωάννης Γαβριήλ Μπόρκμαν» ανεβαίνει με επιτυχία και φέτος στο θέατρο «Αλκμήνη».
Παρά την κοινωνική και οικονομική του καταβαράθρωση, ο κεντρικός χαρακτήρας του έργου είναι ένας άνθρωπος που εξακολουθεί να ονειρεύεται την επιστροφή στο χαμένο του μεγαλείο.
Τριγύρω του, τα υπόλοιπα πρόσωπα του που συμπληρώνουν αυτό το σκοτεινό παζλ συνθέτουν μια παράσταση με πολλαπλές τραγικές αποχρώσεις και διακυμάνσεις…
Πώς όμως βιώνεται επί σκηνής το πεπρωμένο των χαρακτήρων του έργου απ΄ την πλευρά του σκηνοθέτη και των ηθοποιών;
Μανώλης Ιωνάς — Ιωάννης Γαβριήλ Μπόρκμαν
Στον δεύτερο χρόνο του “Μπόρκμαν”, ποιες βεβαιότητες της πρώτης χρονιάς αφήσατε πίσω σας, προκειμένου να προσφέρετε μια διαφορετική εκδοχή της παράστασης στον θεατή;
Δεν θα έλεγα ότι επιδιώξαμε να παρουσιάσουμε μια διαφορετική εκδοχή της παράστασης. Παραμένουμε πιστοί στην αρχική σκηνοθετική και ερμηνευτική μας προσέγγιση. Ωστόσο, ο δεύτερος χρόνος μάς βρίσκει όλους πιο ώριμους και πιο ουσιαστικούς στη σχέση μας με το έργο και τους χαρακτήρες. Η εξοικείωση με το ιψενικό σύμπαν μάς επέτρεψε να ανακαλύψουμε βαθύτερα επίπεδα στις σχέσεις, στις σιωπές, στις συγκρούσεις και στις λεπτές αποχρώσεις των προσώπων. Δεν αλλάξαμε την κατεύθυνση της δουλειάς μας· την εμβαθύναμε. Και αυτή η εσωτερική εξέλιξη των ηθοποιών είναι κάτι που πιστεύω ότι γίνεται αισθητό και στον θεατή.
Ο Μπόρκμαν μοιάζει να ζει φυλακισμένος στο σπίτι του, αλλά ,ταυτόχρονα και στον παλιό του εαυτό. Πώς επιλέξατε να κάνετε αισθητό αυτό του τον εγκλωβισμό;
Ο εγκλωβισμός του Μπόρκμαν δεν είναι μόνο χωρικός. Είναι κυρίως ψυχικός και υπαρξιακός. Ο λόγος του, η συμπεριφορά του, ο τρόπος που επικοινωνεί με τους άλλους, φανερώνουν έναν άνθρωπο που εξακολουθεί να ζει μέσα στις ίδιες βεβαιότητες, στις ίδιες φιλοδοξίες και στις ίδιες αυταπάτες. Είναι σαν να μην έχει περάσει ούτε μια στιγμή από τη ζωή του. Δεν έχει αλλάξει, δεν έχει μετανοήσει, δεν έχει αναθεωρήσει τίποτα. Εξακολουθεί να πιστεύει στο όραμά του και να θεωρεί ότι η πτώση του ήταν μια προσωρινή αδικία και όχι το αποτέλεσμα των δικών του επιλογών. Αυτός ο εσωτερικός εγκλωβισμός αποτυπώνεται στη συμπεριφορά του και κυρίως στην αδυναμία του να συναντήσει πραγματικά τους ανθρώπους γύρω του.
Αν αφήναμε τον Μπόρκμαν μόνο απέναντι στη συνείδησή του, χωρίς το βάρος της κοινωνικής του καταδίκης, θα εξακολουθούσε να θεωρείται τραγικό πρόσωπο;
Ο Μπόρκμαν είναι ένα τραγικό πρόσωπο όχι τόσο εξαιτίας της κοινωνικής του καταδίκης ή της οικονομικής και κοινωνικής του πτώσης, αλλά επειδή μέχρι το τέλος δεν μετανοεί. Δεν αναγνωρίζει πραγματικά το κακό που προκάλεσε ούτε αντιλαμβάνεται το μέγεθος των απωλειών του. Η καταξίωση, η εξουσία και το χρήμα υπήρξαν γι’ αυτόν σημαντικότερα από τις σχέσεις και τους ανθρώπους. Το τραγικό είναι ότι, ακόμη και όταν όλα έχουν χαθεί, εκείνος εξακολουθεί να προσκολλάται στο όραμά του. Δεν μπορεί να αντιληφθεί ότι στην προσπάθειά του να κατακτήσει τον κόσμο έχασε την ίδια του τη ζωή.
Τελικά, ο Μπόρκμαν είναι ένας άνθρωπος που καταστράφηκε λόγω της μεγαλομανούς εμμονής του ή επειδή δεν μπορούσε να αντέξει την πραγματική εικόνα του εαυτού του; Μιλώντας απ΄ τη σκοπιά του ηθοποιού, υπάρχει κάποια στιγμή που αισθάνεστε ότι ο χαρακτήρας που ενσαρκώνεται, φτάνει στο να καταλάβει το κακό που προκάλεσε, αλλά επιλέγει να το δικαιολογήσει, αρνούμενος να δει τον πραγματικό του εαυτό;
Θεωρώ ότι καταστράφηκε κυρίως από τη μεγαλομανή εμμονή του με την επιτυχία, την εξουσία και την ανάγκη του να αφήσει το αποτύπωμά του στον κόσμο. Δεν πιστεύω ότι φτάνει ποτέ σε μια ουσιαστική συνειδητοποίηση του κακού που προκάλεσε. Αντίθετα, μοιάζει να μην τον απασχολεί πραγματικά το τίμημα που πλήρωσαν οι άλλοι για τις δικές του φιλοδοξίες. Η φιλοδοξία του έχει πλέον ξεπεράσει την επιθυμία για επιτυχία· έχει γίνει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται και ορίζει την ίδια του την αξία ως άνθρωπος. Γι’ αυτό και αδυνατεί να αποδεχτεί μια πραγματικότητα στην οποία δεν είναι ο νικητής, ο ισχυρός, εκείνος που προορίζεται για κάτι μεγάλο. Η παραδοχή του λάθους θα σήμαινε ταυτόχρονα και την κατάρρευση ολόκληρης της ταυτότητάς του.
Από ποια σκηνοθετική σκοπιά προσεγγίζετε τον ρόλο σας; Μήπως προσπαθείτε να καταλάβετε πώς ο Μπόρκμαν έφτασε στο ναδίρ , χωρίς όμως να τον συγχωρείτε;
Προσπάθησα να προσεγγίσω τον Μπόρκμαν κατανοώντας τη διαδρομή που τον οδήγησε στην πτώση του, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δικαιολογώ τις επιλογές του. Είναι ένας τραπεζίτης που πιστεύει ότι μπορεί να κατακτήσει τον κόσμο. Διαθέτει όραμα, φιλοδοξία, πίστη στις δυνατότητές του, αλλά στην πορεία χάνει κάθε αίσθηση του μέτρου. Αρχίζει να πιστεύει ότι ο σκοπός του δικαιολογεί τις θυσίες που κάνει. Οι άνθρωποι γύρω του παύουν να είναι πρόσωπα με επιθυμίες, ανάγκες και συναισθήματα και μετατρέπονται σε μέσα για την εκπλήρωση του σχεδίου του. Αυτό που με ενδιαφέρει στον ρόλο είναι να αναδείξω αυτή τη σταδιακή ηθική και ανθρώπινη εκτροπή: πώς ένας άνθρωπος μπορεί να ταυτιστεί τόσο απόλυτα με το όραμά του, ώστε να χάσει την επαφή με την πραγματικότητα και τελικά με την ίδια του την ανθρωπιά. Προσπαθώ να τον κατανοήσω ως άνθρωπο, όχι να τον αθωώσω.
Ειρήνη Παπαδημάτου — Γκούνχιλντ Μπόρκμαν
Η Γκούνχιλντ έχει πληγωθεί και ματαιωθεί από τις επιλογές του συζύγου της. Πέρα απ΄ την ανάγκη της να αποκατασταθεί η χαμένη αξιοπρέπεια της οικογένειάς της και της ίδιας, ποια στοιχεία του ρόλου της επιδιώξατε να εμβαθύνετε και ν΄ αναδείξετε;
Η Γκούνχιλντ θέτει ως στόχο ζωής, με επιμονή που αγγίζει τα όρια της εμμονής, να αποκαταστήσει την τιμή και το όνομα της οικογένειάς της, αλλά και τη δική της υπόσταση. Ωστόσο, πίσω από το σκληρό και άκαμπτο πρόσωπό της, πίσω από την ανάγκη της να ελέγχει τους άλλους και κυρίως το ίδιο της το παιδί, αποκαλύπτεται σταδιακά μια γυναίκα που φοβάται βαθιά την εγκατάλειψη, τη μοναξιά και τη ματαίωση. Επιδίωξα, λοιπόν, να αναδείξω εκείνες τις στιγμές της υπαρξιακής της αγωνίας που διατρέχουν ολόκληρο το έργο, φωτίζοντας τις εσωτερικές της ρωγμές και αναδεικνύοντάς την ως ένα σύνθετο, αντιφατικό και βαθιά ανθρώπινο πρόσωπο. Προσεγγίζοντας την ηρωίδα μέσα από τις ευάλωτες πλευρές της, επιχειρώ να δημιουργήσω έναν ουσιαστικό διάλογο με τον θεατή, πέρα από την πρώτη εικόνα που εκείνη επιβάλλει στους γύρω της.
Φανή Γέμτου — Έλλα Ρέντχαϊμ
Η Έλλα έρχεται αντιμέτωπη με μια αγάπη που δεν έπαψε να υπάρχει, αλλά έχει μετατραπεί σε μια ανοιχτή πληγή. Πώς προσεγγίζετε μια γυναίκα που αντιμετωπίζει έναν έρωτα ανολοκλήρωτο, που ίσως να μην υπήρξε ποτέ δική της ελεύθερη επιλογή;
Η διαδικασία ενός ηθοποιού προκειμένου να μπει στη θέση ενός ρόλου είναι να αναγνωρίσει τα ζητούμενα του και κατόπιν να τα κάνει δικά του. Αυτό που ονομάζετε “ανοιχτή πληγή” και “ανολοκλήρωτο έρωτα”, η ηθοποιός που καλείται να ερμηνεύσει την Έλλα Ρέντχάιμ σε κάθε τυχόν ανέβασμα, οφείλει να ανακαλύψει μέσα της εκείνες τις βιωμένες αντιστοιχίες από την προσωπική της ζωή και σκέψη που ανοίγουν στο δικό της σώμα τα τραύματα του ρόλου. Σε αυτό το ανέβασμα, πάντα μέσα από τις διαδρομές του Χένρικ Ίψεν και την οπτική του Μανώλη Ιωνά, η δική μου Έλλα είναι ένα παζλ προσωπικής αντίληψης και ευαισθησίας, βιωμάτων, παρατήρησης και φαντασίας, που προκύπτει ως αποτέλεσμα επί σκηνής, κάθε Σάββατο και Κυριακή στο θέατρο Αλκμήνη, παίρνει σάρκα και οστά για μιάμιση ώρα που κρατάει το έργο και σβήνει στο τέλος κάθε παράστασης. Τους ρόλους που έχουμε χτίσει, ωστόσο, τους κουβαλάμε μέσα μας πριν και μετά.
Πάνος Κωνσταντέλης — Έρχαρτ Μπόρκμαν
Ο Έρχαρτ καλείται είτε να ζήσει σύμφωνα με τις δικές του επιθυμίες ή να εκπληρώσει προσδοκίες άλλων. Κατά πόσον αισθάνεται πραγματικά ελεύθερος και να επιλέξει;
Ο Έρχαρτ είναι ίσως το πρόσωπο που εκφράζει πιο καθαρά την ανάγκη για απελευθέρωση από το βάρος του παρελθόντος και τις προσδοκίες των άλλων. Ωστόσο, το ερώτημα είναι αν η φυγή του αποτελεί πράγματι μια ελεύθερη επιλογή ή αν είναι και μια αντίδραση στην ασφυκτική πίεση που δέχεται. Ίσως η ελευθερία του Έρχαρτ να μην βρίσκεται τόσο στο ότι γνωρίζει τι θέλει, όσο στο ότι τολμά να αρνηθεί αυτό που οι άλλοι έχουν αποφασίσει γι’ αυτόν.
Περικλής Λιανός — Βίλχελμ Φόλνταλ
Ο Φόλνταλ μοιάζει να επιβιώνει μέσα από τα όνειρά του, ακόμη κόταν η πραγματικότητα τον διαψεύδει. Πότε, κατά τη γνώμη σας, τοόνειρό του του δίνει δύναμη να κρατηθεί και πότε γίνεται αυταπάτη;
Το όνειρό του έχει καταντήσει μια αυταπάτη! Έφτιαξε ένα ζωτικό ψεύδος για να μπορέσει να ζήσει. Αρνείται να δεί την πραγματικότητα, ακόμη κι όταν τον διαψεύδει τραγικά. Δεν μιλάμε για όνειρο πια αλλά για τη δημιουργία ενός φανταστικού κόσμου!
Ανδρονίκη Αβδελιώτη— Φάννυ Bίλτον
Η Φάννυ μοιάζει να επιδιώκει να ζήσει χωρίς περιορισμούς από προσδοκίες και ενοχές άλλων. Πιστεύετε ότι αισθάνεται πραγματικά ελεύθερη μέσα απ΄ τον τρόπο ζωής της;
Η Φάννυ κάνει αυτό που επιθυμεί χωρίς να την ενδιαφέρει η γνώμη του κόσμου. Αψηφά τις κοινωνικές συμβάσεις και δείχνει να μην έχει όρια και περιορισμούς. Όμως ο πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος, δεν αδιαφορεί για τα συναισθήματα των άλλων, δεν αισθάνεται την ανάγκη να πληγώσει και αντιμετωπίζει τους ανθρώπους με σεβασμό. Ο ελεύθερος άνθρωπος έχει μια γενναιοδωρία και μια μεγαλοψυχία γιατί είναι γεμάτος. Οπότε, η Φάννυ νομίζει πως είναι ελεύθερη αλλά είναι πολύ μακριά από αυτό.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
Προπώληση εισιτηρίων: https://www.ticketservices.gr/event/alkmini-john-gabriel-borkman-2os-xronos/?lang=el
Σχετικά Άρθρα:
Συνέντευξη: Εμμανουέλα Κοντογιώργου και Αιμιλία Μήλιου