Ρομπέρτο Τσούκκο: Κριτική Θεάτρου
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καραντζάς
Θέατρο Προσκήνιο
Γράφει η Ντίνα Καρρά
Ο άνθρωπος, στην πιο σκοτεινή του εκδοχή, είναι ίσως το μεγαλύτερο αίνιγμα της ύπαρξής του. Ανάμεσα στην ελευθερία και την αυτοκαταστροφή, γεννιέται ο Ρομπέρτο Τσούκκο του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, ένα πρόσωπο που κινείται στα όρια της ανθρώπινης συνθήκης, αψηφώντας κάθε ηθικό, κοινωνικό και υπαρξιακό περιορισμό.
Στη σκηνοθετική ανάγνωση του Δημήτρη Καραντζά, η διαδρομή του αποκτά τη διάσταση μιας σκοτεινής ποιητικής παραβολής για την ανθρώπινη φύση, τη βία, την επιθυμία και την αέναη, σχεδόν απελπισμένη αναζήτηση της ελευθερίας. Ένας κόσμος εύθραυστος και ασφυκτικός, όπου το παράλογο δε βρίσκεται έξω από την πραγματικότητα, αλλά φωλιάζει στον ίδιο της τον πυρήνα.
Η πραγματικότητα αποκτά τις διαστάσεις ενός εφιάλτη και ο εφιάλτης αποκαλύπτει, με ανατριχιαστική διαύγεια, την όψη της πραγματικότητας. Στο επίκεντρο δεν βρίσκεται μόνο η διαδρομή ενός ανθρώπου που σκορπίζει τον θάνατο, αλλά το αμείλικτο ερώτημα για το τι σημαίνει να είσαι ελεύθερος, όταν έχεις αποκοπεί από κάθε δεσμό με την ανθρωπιά.
Η περιπλάνηση του Ρομπέρτο Τσούκκο αρχίζει με τη δολοφονία των γονιών του και την απόδρασή του από τη φυλακή, για να συνεχιστεί με μία αλυσίδα αποτρόπαιων πράξεων, ανάμεσά τους η δολοφονία ενός αστυνομικού και ενός δεκατετράχρονου παιδιού. Ο ήρωας επιχειρεί να αποτινάξει κάθε δεσμό με τον κόσμο, αποκόπτοντας βίαια τις ρίζες του από την οικογένεια, την καταγωγή, τη μνήμη, την ίδια του την ταυτότητα. Είναι ο μόνος που φέρει όνομα, κι όμως μοιάζει να μην ανήκει πουθενά.
Η δολοφονία των γονιών του είναι το βίαιο σχίσιμο του ομφάλιου λώρου με κάθε δεσμό που τον προσδιορίζει, μία εξέγερση απέναντι σε καθετί που ορίζει την ύπαρξή του. Κυνηγημένος, διασχίζει έναν κόσμο παράξενο και αποσπασματικό, συναντώντας ανθρώπους εγκλωβισμένους στις δικές τους μικρές φυλακές. Οικογένειες που ασφυκτιούν, υπάρξεις που διψούν για αγάπη, σώματα που αναζητούν επαφή, άνθρωποι που περιφέρονται ανάμεσα στην επιθυμία και τη ματαίωση.
Ο Κολτές συνθέτει ένα σκοτεινό ψηφιδωτό ανθρώπινης αποξένωσης, όπου η βία του ήρωα διασταυρώνεται με τις ρωγμές μιας κοινωνίας που μοιάζει να έχει χάσει τον προσανατολισμό της. Αναζητά την απόλυτη ελευθερία, αλλά στον δρόμο προς αυτήν συναντά μόνο την απόλυτη μοναξιά.
Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται η τραγική παρανόηση της ελευθερίας. Ο Τσούκκο θέλει να υπερβεί κάθε όριο, αδυνατώντας να αντιληφθεί πως η ελευθερία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τον σεβασμό του Άλλου. Έτσι, η φυγή του μετατρέπεται σε μία ατέρμονη διαδρομή βίας και αποξένωσης. Η σεξουαλικότητα διαπλέκεται με την εξουσία και την επιθυμία, άλλοτε ως ανάγκη για αγάπη και άλλοτε ως πεδίο εκμετάλλευσης και επιβολής.
Η Παιδούλα βλέπει στον Τσούκκο μία υπόσχεση διαφυγής από τον ασφυκτικό κλοιό της οικογένειας, ενώ εκείνος αδυνατεί να ανταποκριθεί στην ανάγκη της για ουσιαστική επαφή. Η παρουσία της Πόρνης, την οποία ενσαρκώνει άνδρας ηθοποιός, διευρύνει συμβολικά τα όρια του φύλου και της ταυτότητας. Παράλληλα, η εγκληματικότητα του ήρωα, χωρίς να δικαιολογείται, λειτουργεί ως παραμορφωτικός καθρέφτης μιας κοινωνίας που δεν είναι τόσο αθώα, όσο θα ήθελε να πιστεύει.
Ο Δημήτρης Καραντζάς διαβάζει τον Κολτές με το βλέμμα στραμμένο σε αυτή τη σκοτεινή αντίφαση. Με ευαισθησία στην ποιητική σκληρότητα του κειμένου, αφήνει χώρο στο ανείπωτο, δημιουργώντας ένα σκηνικό σύμπαν όπου η βία και η τρυφερότητα, το αποτρόπαιο και το εύθραυστο, συνυπάρχουν σε μία παράδοξη ισορροπία. Δεν επιλέγει να αφηγηθεί ένα αστυνομικό χρονικό, ούτε να κατασκευάσει έναν ψυχολογικά αναγνωρίσιμο εγκληματία, αλλά να φωτίσει τις αθέατες πτυχές του ήρωα, μετατρέποντας την εγκληματική του διαδρομή σε μία υπαρξιακή περιπλάνηση.
Αναζητά πίσω από την πράξη το αίνιγμα του ανθρώπου και πίσω από τον άνθρωπο το ρήγμα μιας κοινωνίας. Η βία δεν εμφανίζεται ως μια ξένη εισβολή σε μια κοινωνία αθώων. Μοιάζει να αναβλύζει από τα υπόγεια ρεύματά της, από τις σιωπές, τις απωθημένες επιθυμίες, τις οικογενειακές εξουσίες, την υποκρισία και τη βαθιά μοναξιά των ανθρώπων.
Η διαδοχή των ρόλων από τους ίδιους ηθοποιούς, με μοναδική εξαίρεση τον Τσούκκο, δημιουργεί μία αίσθηση διαρκούς μεταμόρφωσης, σαν οι ανθρώπινες ταυτότητες να μην είναι παρά διαφορετικές όψεις του ίδιου προσώπου. Οι μορφές εναλλάσσονται, καθρεφτίζοντας η μία την άλλη, μέσα σε έναν κόσμο όπου οι ρόλοι αλλάζουν, αλλά η ανθρώπινη αγωνία παραμένει αμετάβλητη.
Κεντρική θέση στη σκηνική σύλληψη της Μαρίας Πανουργιά κατέχει ο περιστρεφόμενος μεταλλικός κύβος, ένα κλειστοφοβικό σύμπαν που αποκαλύπτει διαρκώς διαφορετικές όψεις της ίδιας ασφυξίας. Πίσω από τα κάγκελα, μέσα από χαραμάδες και μικρά ανοίγματα, οι χώροι αποκαλύπτονται αποσπασματικά, σαν μυστικά που δεν επιτρέπεται να ειπωθούν ολόκληρα. Ο θεατής γίνεται σχεδόν κρυφός μάρτυρας μιας ανθρώπινης πραγματικότητας γεμάτης ρωγμές.
Ο κύβος περιστρέφεται, οι χώροι μεταβάλλονται, όμως ο εγκλεισμός παραμένει αμετάβλητος. Σπίτια, δρόμοι και τόποι συνάντησης μετατρέπονται σε διαφορετικές εκδοχές της ίδιας φυλακής. Μέσα σε αυτή τη μεταλλική αρχιτεκτονική, οι ηθοποιοί συνθέτουν έναν ενιαίο, ζωντανό μικρόκοσμο μοναξιάς και αποξένωσης, όπου οι ανθρώπινες συναντήσεις μοιάζουν διαρκώς ανολοκλήρωτες.
Η κινησιολογική επιμέλεια του Τάσου Καραχάλιου μετατρέπει το σώμα σε αυτόνομη σκηνική γλώσσα. Οι κινήσεις, συχνά επαναληπτικές και σχεδόν μηχανικές, αποτυπώνουν τον εγκλωβισμό και την αδυναμία επικοινωνίας, ενώ ο Τσούκκο ξεχωρίζει με μια διαρκώς ανήσυχη, σχεδόν άυλη παρουσία, σαν να αιωρείται έξω από τους κώδικες και τα όρια των υπολοίπων.
Η μουσική του Γιώργου Ραμαντάνη απλώνεται πάνω σε αυτό το σκηνικό σύμπαν σαν ένας υπόκωφος παλμός απειλής, ενώ οι φωτισμοί του Δημήτρη Κασιμάτη συνομιλούν με τις χαραμάδες και τα ανοίγματα του σκηνικού, δημιουργώντας ένα διαρκές παιχνίδι φωτός και σκιάς, αποκάλυψης και απόκρυψης.
Τα κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη, με την επιμελημένη ομοιομορφία τους, αναδεικνύουν τη συλλογική ταυτότητα και τον εγκλωβισμό των προσώπων στους κοινωνικούς τους ρόλους, σαν να φορούν μια δεύτερη επιδερμίδα από την οποία αδυνατούν να αποδράσουν, με εξαίρεση πάντα τον Τσούκκο. Ερμηνείες υψηλής υποκριτικής πυκνότητας, εσωτερικής έντασης και σκηνικής συνοχής συγκροτούν ένα εξαιρετικά δεμένο και πολυφωνικό σύνολο, συνθέτοντας ένα ενιαίο σκηνικό σώμα, μέσα στο οποίο η ατομική ιστορία του καθενός μοιάζει να καθρεφτίζει μια ευρύτερη ανθρώπινη αδυναμία.
Ο Δημήτρης Καπουράνης προσεγγίζει τον Ρομπέρτο Τσούκκο μέσα από μία αινιγματική αντίφαση, όπου η παιδικότητα, η ευγένεια και η εύθραυστη ηρεμία συνυπάρχουν με την πιο ακραία βία. Αποφεύγοντας την εύκολη εξωτερίκευση της αγριότητας, αναδεικνύει την ανησυχητική όψη ενός κακού που δεν κραυγάζει, αλλά κρύβεται πίσω από ένα σχεδόν αθώο βλέμμα. Μία ερμηνεία τολμηρή και ενδιαφέρουσα, που αντλεί τη δύναμή της ακριβώς από αυτή την απροσδόκητη αντίφαση.
Η Άννα Καλαϊτζίδου ξεχωρίζει με την υποκριτική της πυκνότητα, ενώ η Δήμητρα Βλαγκοπούλου και η Ιωάννα Δεμερτζίδου προσδίδουν στις γυναικείες μορφές ευαισθησία και διαφορετικές αποχρώσεις εγκλωβισμού και επιθυμίας. Ο Μανώλης Μαυροματάκης, ο Μιχάλης Τιτόπουλος, ο Βασίλης Ζαφειρόπουλος και ο Μπάμπης Αλεφάντης συμπληρώνουν καίρια ένα πολυφωνικό σύνολο, με τις μεταμορφώσεις τους να ενισχύουν την αίσθηση μιας κοινωνίας που ανακυκλώνει διαρκώς τα ίδια πρόσωπα και τις ίδιες συμπεριφορές.
Το «Ρομπέρτο Τσούκκο» με την υπογραφή του Δημήτρη Καραντζά δεν αφήνει πίσω του τη γαλήνη μιας αισθητικής εμπειρίας, αλλά την ταραχή μιας συνάντησης με όσα ο άνθρωπος κρύβει στο σκοτάδι του. Δεν εξωραΐζει τη βία, δεν αθωώνει τον ήρωα, δεν προσφέρει εύκολες ερμηνείες. Τον αφήνει να υπάρχει μέσα στην αντίφασή του, ως άνθρωπος και ως σύμβολο, ως πληγή και ως απειλή.
Κι εκεί που όλα μοιάζουν να τελειώνουν, πέφτει το χιόνι σαν λευκή, σκληρή ειρωνεία, σαν μία λευκή ανάσα ελευθερίας μέσα στο σίδερο και στο σκοτάδι, σαν να μπορεί ακόμη και το αδύνατο να γίνει αληθινό. Δεν ξεπλένει, δεν αθωώνει, δεν λυτρώνει. Σκεπάζει μόνο τα ίχνη. Και ο Τσούκκο μένει εκεί, λίγο πιο κάτω από τον ουρανό, λίγο πριν από την ελευθερία ή μόνο μέσα στο όνειρο.
Μία παράσταση που κερδίζει το βλέμμα, διαπερνά τη σκέψη και αγγίζει βαθύτερα στρώματα της ανθρώπινης ευαισθησίας. Με μια σκηνοθετική γραφή που μετατρέπει τη σκληρότητα σε ποίηση και το ανοίκειο σε εικόνα υψηλής αισθητικής, αναδεικνύει τη δύναμη του θεάτρου να φωτίζει ακόμη και τις πιο σκοτεινές περιοχές της ύπαρξης.
Διαβάστε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
Προπώληση εισιτηρίων: more.com – Κάντε κλικ εδώ.
Σχετικά άρθρα:
Το θέατρο ή τη ζωή σου; | Κριτική Θεάτρου